แผนที่ระบายสีChoropleth Map

01ภาพรวมของกราฟนี้

Choropleth map ระบายสีเขตการปกครองตามค่าที่วัดได้ เหมาะกับข้อมูลที่ผูกกับเขตอยู่แล้ว จุดที่ต้องระวังที่สุดคือต้องใช้อัตราส่วนไม่ใช่จำนวนนับ เพราะไม่อย่างนั้นแผนที่จะแสดงแค่ว่าเขตไหนมีคนเยอะ และเขตใหญ่จะครองสายตาเสมอทั้งที่อาจมีคนอยู่น้อย

ใช้ที่ไหนบ้าง — อัตราการว่างงานรายจังหวัด ผลการเลือกตั้งรายเขต อัตราการเกิดโรคต่อประชากร หรือสัดส่วนครัวเรือนที่เข้าถึงอินเทอร์เน็ต

สร้างอย่างไร

1. ขั้นที่ 1★ แปลงจำนวนนับเป็นอัตราส่วนต่อประชากรหรือพื้นที่
2. ขั้นที่ 2เลือกวิธีแบ่งช่วงค่าและระบุไว้ในคำอธิบาย
3. ขั้นที่ 3ใช้สเกลสีลำดับเดียวไล่อ่อนไปเข้ม
4. ขั้นที่ 4ใส่คำอธิบายสีพร้อมหน่วยเสมอ

02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ

ข้อมูลหลายอย่างผูกกับพื้นที่โดยธรรมชาติ เช่น อัตราการว่างงานรายจังหวัด ซึ่งดูจากตาราง 77 แถวแล้วแทบมองไม่เห็นรูปแบบอะไร

Choropleth map ใช้ประโยชน์จากข้อเท็จจริงว่าคนจำแผนที่ประเทศตัวเองได้ เมื่อระบายสีตามค่า เขตที่มีค่าใกล้กันซึ่งอยู่ติดกันก็จะรวมเป็นบริเวณสีเดียวกันทันที

ผลคือรูปแบบเชิงพื้นที่ เช่น ภาคเหนือทั้งภาคมีค่าสูงกว่าภาคกลาง ปรากฏขึ้นในพริบตา ซึ่งเป็นสิ่งที่ตารางเรียงตามตัวอักษรไม่มีทางแสดงได้

กับดักที่ใหญ่ที่สุดคือการใช้จำนวนนับแทนอัตราส่วน ถ้าระบายสีตามจำนวนผู้ป่วย แผนที่จะเข้มที่กรุงเทพเสมอ เพราะกรุงเทพมีคนเยอะ ไม่ใช่เพราะที่นั่นมีความเสี่ยงสูง

กับดักที่สองมาจากเรขาคณิต เขตที่มีพื้นที่ใหญ่ครองสายตามากกว่าเขตเล็ก แม้จะมีคนอยู่น้อยกว่ามาก ซึ่งแปลว่าแผนที่ให้น้ำหนักตามพื้นที่ ไม่ใช่ตามจำนวนคน

กับดักที่สามคือวิธีแบ่งช่วงค่า แบ่งเท่ากัน แบ่งตามควอนไทล์ หรือแบ่งด้วย Jenks ให้แผนที่หน้าตาต่างกันมากจากข้อมูลชุดเดียวกัน จึงต้องระบุวิธีที่ใช้เสมอ

03ข้อมูลที่ต้องใช้

คอลัมน์ที่ต้องเตรียม

ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด

1. ★ หารด้วยประชากรหรือพื้นที่เพื่อให้เป็นอัตราส่วน
2. ตรวจว่าชื่อเขตตรงกับไฟล์ขอบเขตทุกตัว
3. เลือกและบันทึกวิธีแบ่งช่วงค่า

ค่าที่หายไป — เขตที่ไม่มีข้อมูลต้องระบายด้วยลายหรือสีเทาที่ต่างจากสเกลหลักชัดเจน และเขียนไว้ในคำอธิบาย

สเกลของแกน — ใช้สเกลสีลำดับเดียวสำหรับค่าที่มีทิศทางเดียว และใช้สเกลสองขั้วพร้อมกลางสีเทาเมื่อมีจุดอ้างอิงที่มีความหมาย

หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม

province,region,rate
กรุงเทพฯ,เหนือ,26.6
เชียงใหม่,อีสาน,34.7
…

04อ่านแล้วเห็นอะไร

อ่านตามลำดับนี้

1. อ่านคำอธิบายสีและหน่วยก่อนเสมอ
2. มองหาบริเวณสีเดียวกันที่ต่อเนื่องกัน
3. ตรวจว่าเขตที่เข้มที่สุดเป็นเพราะค่าสูงจริงหรือเพราะพื้นที่ใหญ่

05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน

ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย

1. ★ เขียนหน่วยไว้ในคำอธิบายสีเสมอ เช่น ต่อประชากรหมื่นคน
2. ติดชื่อเฉพาะเขตที่พูดถึงในเรื่อง
3. ใส่ตารางอันดับสิบอันดับแรกประกอบเพื่อให้เทียบค่าได้แม่น

06เอาไปใช้ต่อ

โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ choropleth-map-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง

# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด choropleth-map-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg")   # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd
import geopandas as gpd

C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a"   # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"

df = pd.read_csv("choropleth-map-sample.csv")
df["rate"] = pd.to_numeric(df["rate"], errors="coerce")
NOTE = "area"   # ← ค่าจาก Playground

fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)

gdf = gpd.read_file("provinces.geojson").merge(df, on="province")
gdf.plot(column="rate", cmap="Blues", ax=ax, legend=True,
         scheme="quantiles", k=5,                       # ระบุวิธีแบ่งช่วงเสมอ
         edgecolor="#fcfcfb", linewidth=0.6,
         missing_kwds=dict(color="#e8e6e0", hatch="///", label="ไม่มีข้อมูล"))
ax.set_axis_off()
ax.set_title("อัตราต่อประชากรหมื่นคน · แบ่งช่วงแบบควอนไทล์", loc="left")

ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False)   # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("choropleth-map.png", dpi=160)
print("เขียน choropleth-map.png แล้ว ·", len(df), "แถว")

ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*" · ทดสอบกับเวอร์ชัน 3.10

07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ

ข้อควรระวัง

1. ★ ใช้จำนวนนับแทนอัตราส่วน ทำให้แผนที่แสดงแค่ว่าที่ไหนมีคนเยอะ
2. ลืมว่าเขตพื้นที่ใหญ่ครองสายตามากกว่าเขตเล็กที่มีคนอยู่มากกว่า
3. ไม่ระบุวิธีแบ่งช่วงค่า ทั้งที่วิธีต่างกันให้แผนที่หน้าตาต่างกันมาก
4. ใช้สเกลสีรุ้งซึ่งไม่มีลำดับที่คนอ่านตรงกัน

เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้

• ต้องเทียบค่าระหว่างเขตให้แม่น→ใช้แทน: horizontal-bar เรียงตามค่า
• ประชากรกระจุกในเขตเล็กไม่กี่เขต→ใช้แทน: cartogram หรือ tile-grid-map
• ข้อมูลเป็นจุดพิกัดไม่ใช่รายเขต→ใช้แทน: dot-density-map หรือ graduated-symbol-map

กราฟที่เกี่ยวข้อง