แผนที่บิดตามค่าCartogram

01ภาพรวมของกราฟนี้

Cartogram บิดขนาดของแต่ละเขตให้แปรตามค่าแทนที่จะแปรตามพื้นที่จริง แก้ปัญหาหลักของ choropleth ที่เขตพื้นที่ใหญ่แต่คนน้อยครองสายตา แลกกับการที่รูปร่างบิดจนผู้อ่านหาที่คุ้นเคยไม่เจอและต้องใช้เวลาปรับตัว

ใช้ที่ไหนบ้าง — ผลการเลือกตั้งที่ต้องให้พื้นที่แทนจำนวนผู้มีสิทธิ์ การกระจายประชากร หรือขนาดเศรษฐกิจรายภูมิภาค

สร้างอย่างไร

1. ขั้นที่ 1เลือกค่าที่จะให้พื้นที่แปรตาม
2. ขั้นที่ 2เลือกอัลกอริทึมบิดพื้นที่และระบุไว้
3. ขั้นที่ 3รักษาความเป็นเพื่อนบ้านของเขตให้มากที่สุด
4. ขั้นที่ 4ใส่แผนที่จริงขนาดเล็กไว้ข้างกันเพื่อให้เทียบได้

02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ

ปัญหาที่ choropleth แก้ไม่ได้เลยคือพื้นที่ครองสายตา จังหวัดใหญ่ที่มีคนอยู่น้อยกินพื้นที่บนภาพมากกว่าจังหวัดเล็กที่มีคนเป็นล้าน

ในการเลือกตั้ง ปัญหานี้รุนแรงถึงขั้นเปลี่ยนความเข้าใจ แผนที่ที่แดงเกือบทั้งประเทศอาจมาจากพรรคที่ได้คะแนนน้อยกว่า เพราะพื้นที่ชนบทกว้างแต่คนน้อย

Cartogram แก้ที่รากด้วยการบิดขนาดของเขตให้แปรตามค่าที่เราสนใจ เขตที่มีผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งมากก็จะใหญ่ขึ้นตามจำนวนคน ไม่ใช่ตามจำนวนไร่

ผลคือพื้นที่บนภาพสื่อความสำคัญที่แท้จริง ซึ่งแก้การตีความผิดที่ร้ายแรงที่สุดของแผนที่ระบายสีได้ตรงจุด

ราคาที่จ่ายอย่างแรกคือรูปร่างบิด ผู้อ่านที่จำรูปประเทศตัวเองได้จะหาจังหวัดที่คุ้นเคยไม่เจอ และต้องใช้เวลาปรับตัวก่อนจะอ่านได้

อย่างที่สองคืออัลกอริทึมบิดพื้นที่มีหลายแบบ บางแบบรักษารูปร่างไว้มากแต่พื้นที่ไม่ตรงนัก บางแบบพื้นที่ตรงเป๊ะแต่รูปร่างบิดจนจำไม่ได้ ซึ่งเป็นการแลกที่ต้องเลือกอย่างตั้งใจและระบุให้ชัด

03ข้อมูลที่ต้องใช้

คอลัมน์ที่ต้องเตรียม

ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด

1. ★ เลือกค่าที่จะให้พื้นที่แปรตามและระบุในชื่อภาพ
2. เลือกอัลกอริทึมบิดและบันทึกไว้
3. เตรียมแผนที่จริงขนาดเล็กไว้เทียบ

ค่าที่หายไป — เขตที่ไม่มีค่าจะหดจนหายไป ต้องระบุจำนวนเขตที่หายไปเสมอ

สเกลของแกน — พื้นที่แปรตรงกับค่า และสีถ้ามีควรใช้แทนตัวแปรอื่นไม่ใช่ตัวเดียวกับที่กำหนดขนาด

หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม

province,region,rate
กรุงเทพฯ,เหนือ,26.6
เชียงใหม่,อีสาน,34.7
…

04อ่านแล้วเห็นอะไร

อ่านตามลำดับนี้

1. อ่านก่อนว่าพื้นที่แทนอะไร
2. เทียบกับแผนที่จริงข้าง ๆ เพื่อดูว่าเขตไหนโตขึ้นหรือหดลง
3. มองหาเขตที่ใหญ่ที่สุดซึ่งคือเขตที่มีน้ำหนักมากที่สุด

05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน

ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย

1. ★ วางแผนที่จริงขนาดเล็กไว้ข้าง ๆ เพื่อให้เทียบได้
2. เขียนให้ชัดว่าพื้นที่แทนอะไร
3. ติดชื่อเขตที่ใหญ่ที่สุดเพื่อเป็นหลักให้ผู้อ่านจับ

06เอาไปใช้ต่อ

โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ cartogram-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง

# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด cartogram-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg")   # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd
import geopandas as gpd

C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a"   # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"

df = pd.read_csv("cartogram-sample.csv")
df["rate"] = pd.to_numeric(df["rate"], errors="coerce")
NOTE = "distort"   # ← ค่าจาก Playground

fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)

# pip install cartogrampy  หรือใช้ non-contiguous cartogram แบบง่าย
gdf = gpd.read_file("provinces.geojson").merge(df, on="province")
scale = (gdf["rate"] / gdf["rate"].max()) ** 0.5        # รากที่สอง → พื้นที่แปรตามค่า
shrunk = gdf.copy()
shrunk["geometry"] = [
    gpd.GeoSeries(g).scale(s, s, origin=g.centroid).iloc[0]
    for g, s in zip(gdf.geometry, scale)]
gdf.plot(ax=ax, facecolor="none", edgecolor="#e2e0da", linewidth=0.5)   # โครงจริงไว้เทียบ
shrunk.plot(ax=ax, column="region", cmap="tab10", edgecolor="#fcfcfb", linewidth=0.8)
ax.set_axis_off()

ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False)   # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("cartogram.png", dpi=160)
print("เขียน cartogram.png แล้ว ·", len(df), "แถว")

ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*" · ทดสอบกับเวอร์ชัน 3.10

07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ

ข้อควรระวัง

1. ไม่บอกว่าพื้นที่แทนอะไร ทำให้ผู้อ่านคิดว่าแผนที่ผิด
2. ไม่วางแผนที่จริงไว้เทียบ ทำให้ผู้อ่านหาที่คุ้นเคยไม่เจอ
3. ใช้กับข้อมูลที่ค่าต่างกันมากเกินจนเขตเล็กหายไปหมด
4. ใช้สีแทนตัวแปรเดียวกับที่กำหนดขนาด ซึ่งซ้ำซ้อนโดยเปล่าประโยชน์

เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้

• ผู้อ่านต้องใช้แผนที่หาตำแหน่งจริง→ใช้แทน: choropleth-map
• ต้องการความเป็นระเบียบและอ่านง่าย→ใช้แทน: tile-grid-map
• ต้องเทียบค่าให้แม่น→ใช้แทน: horizontal-bar

กราฟที่เกี่ยวข้อง