แผนที่ช่องเท่ากันTile Grid Map

01ภาพรวมของกราฟนี้

Tile grid map แทนแต่ละเขตด้วยช่องขนาดเท่ากันที่วางใกล้ตำแหน่งจริง แก้ปัญหาพื้นที่ครองสายตาแบบเดียวกับ cartogram แต่ผลลัพธ์อ่านง่ายกว่ามากเพราะทุกช่องเป็นสี่เหลี่ยมเท่ากันและใส่ตัวเลขลงในช่องได้

ใช้ที่ไหนบ้าง — ผลการเลือกตั้งรายรัฐหรือรายจังหวัด ตัวชี้วัดรายเขตที่ต้องเทียบกันอย่างยุติธรรม หรือแดชบอร์ดที่ต้องใส่ตัวเลขลงในแต่ละเขต

สร้างอย่างไร

1. ขั้นที่ 1ออกแบบผังช่องให้ใกล้เคียงตำแหน่งจริงและรักษาเพื่อนบ้าน
2. ขั้นที่ 2ใช้ผังเดียวกันทุกครั้งเพื่อให้ผู้อ่านคุ้นเคย
3. ขั้นที่ 3ระบายสีตามค่าและใส่ตัวย่อชื่อเขต
4. ขั้นที่ 4ใส่ตัวเลขในช่องเมื่อพื้นที่พอ

02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ

Choropleth และ cartogram อยู่คนละขั้ว อันแรกรักษารูปร่างจริงแต่พื้นที่บิดความสำคัญ อันหลังพื้นที่ถูกต้องแต่รูปร่างบิดจนอ่านยาก

Tile grid map เลือกทางที่สาม คือทิ้งรูปร่างจริงไปเลยแล้วให้ทุกเขตเป็นสี่เหลี่ยมขนาดเท่ากัน โดยวางไว้ใกล้ตำแหน่งจริงพอให้รู้ว่าอยู่ภาคไหน

ผลคือได้ความยุติธรรมแบบ cartogram แต่อ่านง่ายกว่ามาก เพราะสี่เหลี่ยมเท่ากันทุกช่องเทียบสีกันได้ตรงไปตรงมา และที่สำคัญคือใส่ตัวเลขลงในช่องได้ ซึ่งแก้จุดอ่อนใหญ่ที่สุดของแผนที่ระบายสีคือการอ่านค่าไม่ได้

ราคาที่จ่ายคือภูมิศาสตร์หายไปเกือบหมด ระยะทาง รูปร่าง และขนาดพื้นที่ไม่มีความหมายเลย เหลือแค่ความเป็นเพื่อนบ้านคร่าว ๆ

ซึ่งแปลว่ามันใช้ไม่ได้เมื่อคำถามเกี่ยวกับภูมิศาสตร์จริง เช่น อะไรกระจายตามแนวชายฝั่ง แต่ใช้ได้ดีมากเมื่อคำถามคือเขตไหนมีค่าเท่าไรและเทียบกันอย่างไร

03ข้อมูลที่ต้องใช้

คอลัมน์ที่ต้องเตรียม

ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด

1. ★ ออกแบบผังช่องหนึ่งครั้งแล้วใช้ซ้ำทุกภาพ
2. ตรวจว่าเขตที่ติดกันจริงยังอยู่ใกล้กันในผัง
3. เตรียมตัวย่อชื่อเขตที่สั้นพอใส่ในช่อง

ค่าที่หายไป — เขตที่ไม่มีข้อมูลควรแสดงเป็นช่องว่างที่มีลาย ไม่ใช่ลบช่องออก เพราะการลบทำให้ผังเปลี่ยนและผู้อ่านสับสน

สเกลของแกน — ใช้สเกลสีลำดับเดียว และเมื่อใส่ตัวเลขในช่องต้องตรวจความต่างของสีตัวอักษรกับพื้นหลัง

หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม

province,region,rate
กรุงเทพฯ,เหนือ,26.6
เชียงใหม่,อีสาน,34.7
…

04อ่านแล้วเห็นอะไร

อ่านตามลำดับนี้

1. หาเขตที่สนใจจากตัวย่อในช่อง
2. เทียบสีระหว่างช่องได้ตรงไปตรงมาเพราะทุกช่องเท่ากัน
3. ดูกลุ่มช่องที่สีคล้ายกันเพื่อหารูปแบบภูมิภาค

05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน

ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย

1. ★ ใส่ตัวเลขในช่องเมื่อพื้นที่พอ เพราะนี่คือข้อได้เปรียบหลักเหนือแผนที่จริง
2. ใช้ตัวย่อชื่อเขตที่คนคุ้นเคย
3. ระบุว่านี่ไม่ใช่แผนที่ตามสัดส่วนจริง

06เอาไปใช้ต่อ

โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ tile-grid-map-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง

# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด tile-grid-map-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg")   # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd

C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a"   # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"

df = pd.read_csv("tile-grid-map-sample.csv")
df["rate"] = pd.to_numeric(df["rate"], errors="coerce")
NOTE = "equal"   # ← ค่าจาก Playground

fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)

# GRID = {"กรุงเทพ": (4, 2), ...} ผังช่องที่ออกแบบไว้ล่วงหน้า
norm = plt.Normalize(df["rate"].min(), df["rate"].max())
cmap = plt.get_cmap("Blues")
for _, r in df.iterrows():
    col, row = GRID[r["province"]]
    c = cmap(norm(r["rate"]))
    ax.add_patch(plt.Rectangle((col, -row), 0.94, 0.94, facecolor=c, edgecolor="#fcfcfb"))
    ax.text(col + 0.47, -row + 0.58, r["province"][:4], ha="center", fontsize=8,
            color="#fff" if norm(r["rate"]) > 0.55 else "#22201c")
    ax.text(col + 0.47, -row + 0.28, f"{r['rate']:.0f}", ha="center", fontsize=9,
            color="#fff" if norm(r["rate"]) > 0.55 else "#22201c")   # ใส่ตัวเลขได้ = จุดแข็ง
ax.set_aspect("equal"); ax.autoscale_view(); ax.axis("off")

ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False)   # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("tile-grid-map.png", dpi=160)
print("เขียน tile-grid-map.png แล้ว ·", len(df), "แถว")

ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*" · ทดสอบกับเวอร์ชัน 3.10

07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ

ข้อควรระวัง

1. เปลี่ยนผังช่องไปมาระหว่างภาพ ทำให้ผู้อ่านหาเขตที่คุ้นเคยไม่เจอ
2. วางเขตที่ติดกันจริงไว้ห่างกันในผัง ทำให้สัญชาตญาณเชิงพื้นที่ใช้ไม่ได้
3. ไม่ใส่ตัวเลขในช่องทั้งที่มีที่พอ ซึ่งเป็นการทิ้งข้อได้เปรียบหลักไป
4. ใช้ตอบคำถามที่เกี่ยวกับภูมิศาสตร์จริง

เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้

• คำถามเกี่ยวกับภูมิศาสตร์จริง เช่น ระยะทางหรือชายฝั่ง→ใช้แทน: choropleth-map
• ต้องการให้พื้นที่แทนค่า→ใช้แทน: cartogram
• มีเขตมากกว่า 60 เขต→ใช้แทน: horizontal-bar เรียงตามค่า

กราฟที่เกี่ยวข้อง