แผนที่วงกลมตามขนาดGraduated Symbol Map

01ภาพรวมของกราฟนี้

Graduated symbol map วางวงกลมที่ขนาดแปรตามค่าลงบนแผนที่ จุดแข็งคือแก้ปัญหาที่ choropleth ใช้จำนวนนับไม่ได้ เพราะขนาดวงไม่ขึ้นกับพื้นที่ของเขต แลกกับการที่วงซ้อนกันในบริเวณที่หนาแน่นและอ่านขนาดได้หยาบ

ใช้ที่ไหนบ้าง — จำนวนประชากรรายจังหวัด ยอดขายรายสาขา จำนวนผู้ป่วยรายเขต หรือปริมาณสินค้าที่ผ่านแต่ละท่าเรือ

สร้างอย่างไร

1. ขั้นที่ 1หาตำแหน่งกึ่งกลางของแต่ละเขต
2. ขั้นที่ 2★ คำนวณรัศมีจากรากที่สองของค่า
3. ขั้นที่ 3วางวงเรียงจากใหญ่ไปเล็กเพื่อไม่ให้วงเล็กถูกบัง
4. ขั้นที่ 4ใส่คำอธิบายขนาดแบบวงซ้อนกันสามขนาด

02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ

Choropleth มีข้อจำกัดที่แก้ไม่ได้ คือมันใช้จำนวนนับไม่ได้เลย เพราะพื้นที่ของเขตเข้าไปปนกับค่าที่อยากสื่อ

Graduated symbol map แก้ด้วยการแยกสองสิ่งนี้ออกจากกัน ตำแหน่งบอกว่าอยู่ที่ไหน และขนาดวงบอกว่ามีเท่าไร โดยขนาดของเขตไม่เกี่ยวข้องเลย

ผลคือจำนวนนับแสดงบนแผนที่ได้อย่างซื่อสัตย์ กรุงเทพที่มีพื้นที่เล็กแต่มีคนเยอะจะได้วงใหญ่ตามความจริง ไม่ใช่แถบสีบาง ๆ ที่มองข้ามได้ง่าย

ราคาที่จ่ายอย่างแรกคือขนาดอ่านได้หยาบกว่าความยาวมาก คนประเมินพื้นที่วงกลมต่ำกว่าความจริงเสมอ จึงต้องมีตารางหรือป้ายค่าประกอบ

อย่างที่สองคือในบริเวณที่จุดหนาแน่น วงจะซ้อนกันจนอ่านไม่ได้ ซึ่งแก้ได้ด้วยการเรียงวาดจากใหญ่ไปเล็กและใส่ความโปร่งใส แต่แก้ได้ไม่หมด

ที่สำคัญที่สุดคือรัศมีต้องแปรตามรากที่สองของค่า ถ้าใช้รัศมีแปรตรงกับค่า วงที่มีค่าเป็นสองเท่าจะดูใหญ่กว่าสี่เท่า ซึ่งเป็นการโกหกที่พบบ่อยมาก

03ข้อมูลที่ต้องใช้

คอลัมน์ที่ต้องเตรียม

ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด

1. หาพิกัดกึ่งกลางของแต่ละเขต
2. ★ คำนวณรัศมีจากรากที่สองของค่า
3. เรียงข้อมูลจากมากไปน้อยเพื่อวาดวงใหญ่ก่อน

ค่าที่หายไป — เขตที่ไม่มีข้อมูลไม่ควรวาดวง และต้องระบุจำนวนที่หายไปในคำอธิบาย

สเกลของแกน — พื้นที่วงแปรตรงกับค่า ซึ่งแปลว่ารัศมีแปรตามรากที่สอง และวงใหญ่ที่สุดไม่ควรกว้างเกินหนึ่งในหกของภาพ

หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม

province,region,rate
กรุงเทพฯ,เหนือ,26.6
เชียงใหม่,อีสาน,34.7
…

04อ่านแล้วเห็นอะไร

อ่านตามลำดับนี้

1. อ่านคำอธิบายขนาดก่อนว่าวงขนาดไหนแทนค่าเท่าไร
2. มองหาวงใหญ่ที่สุดซึ่งคือจุดที่มีปริมาณมากสุด
3. ดูว่าวงใหญ่กระจุกกันที่บริเวณไหน

05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน

ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย

1. ★ ใส่คำอธิบายขนาดแบบวงซ้อนสามขนาดพร้อมค่ากำกับ
2. ติดค่าเฉพาะวงที่ใหญ่ที่สุดสามถึงห้าวง
3. ใช้ความโปร่งใสประมาณเจ็ดสิบเปอร์เซ็นต์เพื่อให้เห็นวงที่ซ้อน

06เอาไปใช้ต่อ

โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ graduated-symbol-map-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง

# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด graduated-symbol-map-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg")   # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd
import geopandas as gpd
import numpy as np

C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a"   # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"

df = pd.read_csv("graduated-symbol-map-sample.csv")
df["rate"] = pd.to_numeric(df["rate"], errors="coerce")
NOTE = "sqrt"   # ← ค่าจาก Playground

fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)

gdf = gpd.read_file("provinces.geojson").merge(df, on="province")
gdf["geometry"] = gdf.centroid
gdf = gdf.sort_values("rate", ascending=False)           # วาดวงใหญ่ก่อน
base = gpd.read_file("provinces.geojson")
base.plot(ax=ax, facecolor="#f2f1ed", edgecolor="#e2e0da", linewidth=0.5)
ax.scatter(gdf.geometry.x, gdf.geometry.y,
           s=np.sqrt(gdf["rate"]) * 60,                  # รากที่สอง → พื้นที่แปรตามค่า
           color=C1, alpha=0.7, edgecolor="#fcfcfb", linewidth=1.2)
ax.set_axis_off()

ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False)   # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("graduated-symbol-map.png", dpi=160)
print("เขียน graduated-symbol-map.png แล้ว ·", len(df), "แถว")

ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*" · ทดสอบกับเวอร์ชัน 3.10

07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ

ข้อควรระวัง

1. ★ ใช้รัศมีแปรตรงกับค่าแทนรากที่สอง ทำให้ความต่างดูรุนแรงเกินจริงหลายเท่า
2. ไม่ใส่คำอธิบายขนาด ทำให้ผู้อ่านเดาว่าวงขนาดนี้แทนค่าเท่าไร
3. วาดจากเล็กไปใหญ่ ทำให้วงเล็กถูกวงใหญ่บังจนหายไป
4. ใช้ในบริเวณที่จุดหนาแน่นมากจนวงซ้อนกันหมด

เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้

• ข้อมูลเป็นอัตราส่วนที่ผูกกับเขตอยู่แล้ว→ใช้แทน: choropleth-map
• จุดหนาแน่นจนวงซ้อนกันหมด→ใช้แทน: hexbin-map หรือ kernel-heat-map
• ต้องเทียบค่าให้แม่น→ใช้แทน: horizontal-bar เรียงตามค่า

กราฟที่เกี่ยวข้อง