01ภาพรวมของกราฟนี้
Treemap แบ่งพื้นที่สี่เหลี่ยมให้แต่ละรายการตามสัดส่วนของค่า และแบ่งซ้อนกันตามลำดับชั้น จุดแข็งคือใส่รายการได้เป็นร้อยในพื้นที่เดียวโดยยังเห็นสัดส่วน ซึ่งกราฟวงกลมและกราฟแท่งทำไม่ได้
เปรียบเทียบให้เห็นภาพ
เหมือนผังพื้นที่ในห้างที่ร้านใหญ่ได้พื้นที่มากกว่าร้านเล็ก และร้านในหมวดเดียวกันอยู่โซนเดียวกัน
ใช้ที่ไหนบ้าง — โครงสร้างงบประมาณที่มีหลายระดับ ส่วนแบ่งตลาดที่มีหลายสิบราย โครงสร้างไฟล์ในดิสก์ หรือพอร์ตการลงทุน
สร้างอย่างไร
- ขั้นที่ 1จัดข้อมูลเป็นลำดับชั้น parent-child
- ขั้นที่ 2คำนวณพื้นที่ตามค่าของแต่ละใบ
- ขั้นที่ 3จัดเรียงสี่เหลี่ยมให้ใกล้จัตุรัสที่สุด
- ขั้นที่ 4ใช้สีบอกกลุ่มและติดป้ายในช่องที่ใหญ่พอ
ตัวอย่างคลาสสิก · Ben Shneiderman คิด treemap ขึ้นเพื่อดูว่าอะไรกินพื้นที่ในฮาร์ดดิสก์
ปี 1990 Shneiderman ต้องการรู้ว่าไฟล์ไหนกินพื้นที่ดิสก์ที่เต็มอยู่ โครงสร้างโฟลเดอร์เป็นลำดับชั้นและมีไฟล์เป็นพันไฟล์ เขาจึงคิดวิธีแบ่งพื้นที่สี่เหลี่ยมแบบซ้อนกัน ซึ่งกลายเป็นรากของเครื่องมือวิเคราะห์พื้นที่ดิสก์ทุกตัวในปัจจุบัน
Ben Shneiderman · Treemaps for space-constrained visualization ↗
02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ
เมื่อข้อมูลมีทั้งลำดับชั้นและสัดส่วน เช่น งบประมาณที่แบ่งเป็นกระทรวงแล้วแบ่งเป็นโครงการ กราฟวงกลมรับไม่ไหวเพราะมีรายการเป็นสิบเป็นร้อย
Treemap แก้ด้วยการใช้พื้นที่แทนสัดส่วน รายการที่ค่ามากได้สี่เหลี่ยมใหญ่ และรายการในกลุ่มเดียวกันถูกจัดให้อยู่ติดกันเป็นบล็อก
ข้อดีที่ชัดที่สุดคือประสิทธิภาพของพื้นที่ ไม่มีพื้นที่ว่างเหลือเลยเพราะสี่เหลี่ยมเรียงต่อกันสนิท ต่างจากกราฟวงกลมที่มุมบนล่างว่างเปล่า
ข้อเสียคือพื้นที่เป็นช่องทางที่อ่านหยาบ และที่แย่กว่านั้นคือสี่เหลี่ยมที่รูปร่างต่างกันมาก เช่น อันหนึ่งยาวแบนกับอีกอันเกือบจัตุรัส เทียบขนาดด้วยตายากมากแม้พื้นที่จะเท่ากัน
อัลกอริทึมที่ดีจึงพยายามทำให้ทุกช่องใกล้จัตุรัสที่สุด แต่ก็ยังแลกกับการที่ลำดับของรายการอาจไม่คงที่ จึงไม่เหมาะกับการเทียบภาพเดียวกันข้ามช่วงเวลา
03ข้อมูลที่ต้องใช้
คอลัมน์ที่ต้องเตรียม
| คอลัมน์ | ทำหน้าที่ | ชนิด | เข้ารหัสด้วย | จำนวนค่าที่เหมาะ | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|---|---|
id | ชื่อรายการ | โหนด | text | 10–200 รายการ | ต้องไม่ซ้ำกันทั้งชุด |
parent | รายการแม่ | โหนด | row | อ้างถึง id ที่มีจริง | รากใช้ค่าว่าง และห้ามมีวงจร |
value | ขนาด | ตัวเลขต่อเนื่อง | area | บวกเท่านั้น | ★ ใส่ค่าเฉพาะที่ใบ ส่วนโหนดแม่คำนวณจากผลรวมของลูก |
ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด
- ตรวจว่าโครงสร้างไม่มีวงจรและทุก parent อ้างถึง id ที่มีจริง
- ใส่ค่าเฉพาะที่ใบ ห้ามใส่ทั้งที่ใบและที่แม่เพราะจะนับซ้ำ
- รวมใบที่เล็กกว่า 1% เป็น "อื่น ๆ" ในแต่ละกลุ่ม
ค่าที่หายไป — ใบที่ไม่มีค่าจะหายไปจากภาพโดยไม่มีสัญญาณเตือน ต้องตรวจว่าผลรวมของใบเท่ากับยอดรวมที่คาดไว้ก่อนวาดเสมอ
สเกลของแกน — พื้นที่แปรตรงกับค่าเสมอ ห้ามใช้ log เพราะจะทำลายสมบัติที่ว่าพื้นที่ของแม่เท่ากับผลรวมของลูก
กราฟจะเริ่มพังเมื่อไร
เกิน 300 ใบ ช่องเล็กจะเล็กจนติดป้ายไม่ได้และกดไม่ได้ — รวมช่องเล็กเป็น "อื่น ๆ" หรือทำให้ซูมได้
หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม
id,parent,value
บริษัท,,0
สินค้าอุปโภค,บริษัท,0
…04อ่านแล้วเห็นอะไร
สิ่งที่เห็นได้จากภาพ
- รายการที่ใหญ่ที่สุดในภาพรวม
- กลุ่มที่กินพื้นที่มากที่สุด
- ความต่างของโครงสร้างระหว่างกลุ่ม เช่น กลุ่มที่มีรายการใหญ่ตัวเดียวกับกลุ่มที่กระจาย
สิ่งที่กราฟนี้ตอบไม่ได้
- ★ เทียบขนาดของช่องที่รูปร่างต่างกันมากได้ยาก แม้พื้นที่จะเท่ากัน
- ไม่บอกลำดับอันดับอย่างชัดเจนเหมือนกราฟแท่ง
- ไม่เหมาะกับการเทียบข้ามช่วงเวลาเพราะการจัดวางเปลี่ยนได้
อ่านตามลำดับนี้
- ดูบล็อกใหญ่ ๆ ก่อนเพื่อรู้ว่ากลุ่มไหนกินพื้นที่มาก
- ดูภายในบล็อกว่ามีรายการเดียวใหญ่หรือกระจาย
- ใช้ tooltip หรือตารางเมื่อจะอ่านค่าจริง
คำถามที่ตอบได้
- อะไรกินสัดส่วนมากที่สุด
- กลุ่มนี้ประกอบด้วยอะไรบ้าง
- มีรายการไหนที่ใหญ่ผิดจากกลุ่มของมัน
สัญญาณว่ามีอะไรผิด
- ช่องเล็กจำนวนมากที่ติดป้ายไม่ได้
- ใส่ค่าทั้งที่ใบและที่โหนดแม่ ทำให้ผลรวมผิด
- ใช้สีไล่เฉดตามค่าพร้อมกับใช้พื้นที่แทนค่า ซึ่งซ้ำซ้อน
05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน
ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย
- ติดป้ายชื่อและค่าเฉพาะช่องที่ใหญ่พอ
- ใช้สีบอกกลุ่ม ไม่ใช่บอกค่า เพราะพื้นที่บอกค่าอยู่แล้ว
- เขียนยอดรวมไว้ในคำอธิบาย
รูปแบบชื่อกราฟที่ควรใช้
<กลุ่ม> กินสัดส่วนมากที่สุดที่ <เปอร์เซ็นต์> โดยมาจาก <รายการ> เป็นหลัก
06เอาไปใช้ต่อ
โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ treemap-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง
# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด treemap-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg") # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd
import squarify # pip install squarify
C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a" # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"
df = pd.read_csv("treemap-sample.csv")
df["value"] = pd.to_numeric(df["value"], errors="coerce")
DEPTH = "leaf" # ← ค่าจาก Playground
fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)
leaves = df[df["value"] > 0]
groups = leaves.groupby("parent")["value"].sum().sort_values(ascending=False)
squarify.plot(sizes=groups.values, label=[f"{k}\n{v:,.0f}" for k, v in groups.items()],
color=[C1, C2, C3, "#eda100", "#e87ba4"][: len(groups)],
alpha=0.9, ax=ax, text_kwargs={"fontsize": 10, "color": "white"},
bar_kwargs=dict(edgecolor=SURFACE, linewidth=2))
ax.axis("off")
ax.set_title(f"ยอดรวม {groups.sum():,.0f}", loc="left")
ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False) # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("treemap.png", dpi=160)
print("เขียน treemap.png แล้ว ·", len(df), "แถว")07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ
อ่านสัดส่วนจากพื้นที่ได้หยาบกว่าความยาว — ช่องที่รูปร่างต่างกันมากเทียบกันด้วยตายาก
ดูข้อมูลเป็นตาราง (7 แถว)
| กลุ่ม | รายการ | ค่า | สัดส่วน |
|---|---|---|---|
| สินค้าอุปโภค | ของใช้ในบ้าน | 91.0 | 14.4% |
| สินค้าอุปโภค | ของใช้ส่วนตัว | 107 | 16.9% |
| อาหาร | เครื่องดื่ม | 87.0 | 13.8% |
| อาหาร | ขนม | 117 | 18.5% |
| อาหาร | อาหารแช่แข็ง | 41.0 | 6.5% |
| บริการ | ซ่อมบำรุง | 102 | 16.1% |
| บริการ | จัดส่ง | 87.0 | 13.8% |
ลองแล้วจะเห็นอะไร
- ระดับที่แสดง: สลับไปดูเฉพาะกลุ่ม จะเห็นภาพรวมชัดขึ้นมาก การซ่อนรายละเอียดบางครั้งทำให้สื่อสารได้ดีกว่าการแสดงทุกอย่าง
ข้อควรระวัง
- ใส่ค่าทั้งที่ใบและที่โหนดแม่ ทำให้ผลรวมนับซ้ำ
- ใส่รายการมากเกินไปจนช่องเล็กติดป้ายไม่ได้
- ใช้สีไล่เฉดตามค่าพร้อมกับใช้พื้นที่แทนค่า ซึ่งเข้ารหัสซ้ำซ้อนโดยไม่ได้อะไรเพิ่ม
- ใช้เทียบข้ามช่วงเวลา ทั้งที่การจัดวางเปลี่ยนไปได้ทุกครั้ง
- ลืมว่าสี่เหลี่ยมที่ยาวแบนกับที่เกือบจัตุรัสเทียบขนาดด้วยตายากแม้พื้นที่เท่ากัน
เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้
- มีน้อยกว่า 10 รายการและไม่มีลำดับชั้น→ใช้แทน: horizontal-bar ที่อ่านอันดับได้แม่นกว่า
- ต้องเทียบข้ามช่วงเวลา→ใช้แทน: stacked-area หรือ percent-stacked-bar
- สนใจโครงสร้างมากกว่าขนาด→ใช้แทน: node-link-tree หรือ icicle-chart