01ภาพรวมของกราฟนี้
Pie chart แบ่งวงกลมเป็นชิ้นตามสัดส่วน จุดแข็งเดียวที่มันทำได้ดีกว่ากราฟแท่งคือการสื่อว่า "นี่คือส่วนหนึ่งของทั้งหมด" โดยไม่ต้องอธิบาย แต่เพราะอ่านค่าจากมุมซึ่งสายตาทำได้แย่ มันจึงแพ้กราฟแท่งในเกือบทุกสถานการณ์อื่น
เปรียบเทียบให้เห็นภาพ
เหมือนพิซซาที่ตัดแบ่งกันกิน เรารู้ทันทีว่าใครได้ชิ้นใหญ่สุด แต่ถ้าสองชิ้นใกล้กันก็เริ่มเถียงกันว่าชิ้นไหนใหญ่กว่า
ใช้ที่ไหนบ้าง — แสดงส่วนแบ่งตลาดเมื่อมีไม่กี่เจ้า แสดงสัดส่วนงบประมาณสองสามหมวด หรือเมื่อคำถามคือ "เกินครึ่งหรือยัง"
สร้างอย่างไร
- ขั้นที่ 1ตรวจว่าทุกส่วนรวมกันเป็น 100% จริง
- ขั้นที่ 2รวมส่วนเล็กเป็น "อื่น ๆ" จนเหลือไม่เกิน 5 ชิ้น
- ขั้นที่ 3เรียงชิ้นจากใหญ่ไปเล็กตามเข็มนาฬิกา เริ่มที่ 12 นาฬิกา
- ขั้นที่ 4ติดป้ายเปอร์เซ็นต์ที่ทุกชิ้น
ตัวอย่างคลาสสิก · William Playfair วาดกราฟวงกลมชิ้นแรกในปี 1801
Playfair ใช้กราฟวงกลมแสดงสัดส่วนพื้นที่ของแต่ละรัฐในจักรวรรดิตุรกีที่กระจายอยู่สามทวีป เหตุผลที่เขาเลือกวงกลมคือเขาต้องการสื่อว่าทั้งหมดนี้คือ "หนึ่งจักรวรรดิ" ซึ่งเป็นเหตุผลเดียวกับที่เรายังใช้มันในวันนี้ คือเพื่อสื่อความเป็นทั้งหมด ไม่ใช่เพื่อเทียบค่า
02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ
กราฟวงกลมถูกวิจารณ์หนักจนหลายคนบอกว่าห้ามใช้เลย แต่ความจริงละเอียดกว่านั้น มันมีจุดแข็งหนึ่งข้อที่กราฟแท่งไม่มี คือรูปวงกลมสื่อความเป็น "ทั้งหมด" ได้ทันทีโดยไม่ต้องบอก
ปัญหาของมันคือเราอ่านค่าจากมุม ซึ่งงานทดลองพบว่าสายตามนุษย์ทำได้แย่กว่าการอ่านความยาวมาก เมื่อสองชิ้นมีขนาดใกล้กัน เราแทบบอกไม่ได้ว่าชิ้นไหนใหญ่กว่า
ผลที่ตามมาคือกฎง่าย ๆ ถ้าคำถามคือ "จัดอันดับ" หรือ "ต่างกันเท่าไร" ให้ใช้กราฟแท่งเสมอ แต่ถ้าคำถามคือ "ส่วนนี้คิดเป็นสัดส่วนเท่าไรของทั้งหมด" และมีแค่สองสามส่วน กราฟวงกลมก็ทำงานได้ดี
จำนวนชิ้นเป็นข้อจำกัดที่เข้มงวด เกิน 5 ชิ้นแล้วมุมจะเล็กจนแยกไม่ออกและสีจะเกินที่คนตาบอดสีแยกได้ ทางแก้คือรวมชิ้นเล็กเป็น "อื่น ๆ" เสมอ
อีกเรื่องที่ต้องระวังคือกราฟวงกลมใช้ได้เฉพาะเมื่อส่วนย่อยรวมกันเป็นทั้งหมดจริง ๆ ถ้าเอาค่าที่ทับซ้อนกันหรือไม่ครบ 100% มาวาด ภาพจะโกหกทันทีโดยที่ดูปกติ
03ข้อมูลที่ต้องใช้
คอลัมน์ที่ต้องเตรียม
| คอลัมน์ | ทำหน้าที่ | ชนิด | เข้ารหัสด้วย | จำนวนค่าที่เหมาะ | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|---|---|
category | ส่วนย่อย | หมวดหมู่ | color | 2–5 ส่วน | ★ เกิน 5 ส่วนให้รวมเป็น "อื่น ๆ" หรือเปลี่ยนไปใช้กราฟแท่ง |
value | ปริมาณ | ตัวเลขต่อเนื่อง | angle | บวกเท่านั้น | ★ ทุกส่วนต้องรวมกันเป็นทั้งหมดจริง ห้ามทับซ้อนและห้ามขาด |
ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด
- ตรวจว่าผลรวมเป็นทั้งหมดจริงและไม่มีส่วนที่ทับซ้อนกัน
- รวมส่วนที่เล็กกว่า 5% เป็น "อื่น ๆ"
- เรียงจากใหญ่ไปเล็ก
ค่าที่หายไป — ถ้ามีส่วนที่ไม่รู้ค่า ต้องใส่ชิ้น "ไม่ทราบ" ไว้ให้เห็น ห้ามตัดออกแล้วปรับสัดส่วนที่เหลือให้ครบ 100% เพราะจะทำให้ทุกชิ้นดูใหญ่กว่าความจริง
สเกลของแกน — มุมแปรตรงกับสัดส่วนเสมอ ไม่มีสเกลอื่นให้เลือก
กราฟจะเริ่มพังเมื่อไร
เกิน 5 ชิ้น มุมที่ใกล้กันแยกด้วยตาไม่ออก — ใช้ horizontal-bar ที่เรียงตามค่า
หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม
category,value
กรุงเทพฯ,264
เชียงใหม่,217
…04อ่านแล้วเห็นอะไร
สิ่งที่เห็นได้จากภาพ
- ส่วนที่ใหญ่ที่สุด
- มีส่วนไหนเกินครึ่งหรือไม่ ซึ่งอ่านได้ง่ายเพราะครึ่งวงกลมเป็นจุดอ้างอิงตามธรรมชาติ
- สัดส่วนคร่าว ๆ ของแต่ละส่วนต่อทั้งหมด
สิ่งที่กราฟนี้ตอบไม่ได้
- ★ เทียบสองชิ้นที่ขนาดใกล้กันไม่ได้ เพราะสายตาอ่านมุมได้แย่
- ไม่บอกปริมาณจริง บอกได้แค่สัดส่วน
- เทียบข้ามกราฟวงกลมสองอันไม่ได้เลยถ้ายอดรวมต่างกัน
อ่านตามลำดับนี้
- มองหาชิ้นที่ใหญ่กว่าครึ่งวงกลมก่อน
- อ่านป้ายเปอร์เซ็นต์สำหรับชิ้นที่ขนาดใกล้กัน
- ตรวจว่าทุกชิ้นรวมกันเป็น 100% จริง
คำถามที่ตอบได้
- ส่วนไหนใหญ่ที่สุด
- มีส่วนไหนเกินครึ่งไหม
- ส่วนนี้คิดเป็นประมาณเท่าไรของทั้งหมด
สัญญาณว่ามีอะไรผิด
- มีเกิน 5 ชิ้น
- ไม่มีป้ายเปอร์เซ็นต์ ทำให้ต้องเดาจากมุม
- ผลรวมไม่ถึงหรือเกิน 100%
- วาดเป็นสามมิติ ซึ่งทำให้ชิ้นด้านหน้าดูใหญ่กว่าความจริง
05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน
ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย
- ติดป้ายชื่อและเปอร์เซ็นต์ที่ทุกชิ้น ไม่ใช่พึ่ง legend
- เริ่มชิ้นใหญ่สุดที่ 12 นาฬิกาแล้วเรียงตามเข็ม
- เขียนยอดรวมไว้ในคำอธิบาย เพราะกราฟซ่อนไว้
รูปแบบชื่อกราฟที่ควรใช้
<ส่วน> คิดเป็น <เปอร์เซ็นต์> ของ <ทั้งหมด> ที่ <ยอดรวม>
06เอาไปใช้ต่อ
โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ pie-chart-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง
# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด pie-chart-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg") # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd
C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a" # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"
df = pd.read_csv("pie-chart-sample.csv")
df["value"] = pd.to_numeric(df["value"], errors="coerce")
SLICES = 5 # ← ค่าจาก Playground
fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)
d = df.sort_values("value", ascending=False)
head = d.head(SLICES).copy()
if len(d) > SLICES: # รวมส่วนเล็กเป็น "อื่น ๆ" เสมอ
head.loc[len(head)] = {"category": f"อื่น ๆ ({len(d) - SLICES} หมวด)", "value": d["value"][SLICES:].sum()}
total = head["value"].sum()
wedges, _, autotexts = ax.pie(head["value"], labels=head["category"], autopct="%1.1f%%",
startangle=90, counterclock=False, # เริ่ม 12 นาฬิกา ตามเข็ม
colors=[C1, C2, C3, "#eda100", "#e87ba4", "#9a978f"],
wedgeprops=dict(edgecolor=SURFACE, linewidth=2))
ax.set_title(f"ยอดรวม {total:,.0f}", loc="left") # ยอดรวมต้องเขียนไว้ เพราะกราฟซ่อนไว้
ax.set_aspect("equal")
ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False) # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("pie-chart.png", dpi=160)
print("เขียน pie-chart.png แล้ว ·", len(df), "แถว")07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ
ดูข้อมูลเป็นตาราง (5 แถว)
| ส่วน | ค่า | สัดส่วน |
|---|---|---|
| กรุงเทพฯ | 264 | 23.8% |
| ชลบุรี | 226 | 20.4% |
| ขอนแก่น | 219 | 19.8% |
| เชียงใหม่ | 217 | 19.6% |
| ภูเก็ต | 181 | 16.4% |
ลองแล้วจะเห็นอะไร
- จำนวนชิ้นก่อนรวมเป็น "อื่น ๆ": เพิ่มจำนวนชิ้นจนสุดแล้วลองจัดอันดับชิ้นที่ 3 กับ 4 ด้วยตา จะเห็นว่าทำไม่ได้เลยถ้าไม่อ่านตัวเลข
ข้อควรระวัง
- ใส่เกิน 5 ชิ้น ทำให้มุมที่ใกล้กันแยกด้วยตาไม่ออก
- วาดเป็นสามมิติ ซึ่งทำให้ชิ้นด้านหน้าดูใหญ่กว่าความจริงเสมอ
- ใช้กับข้อมูลที่ส่วนย่อยไม่ได้รวมกันเป็นทั้งหมด เช่น ค่าที่ทับซ้อนกัน
- ใช้เทียบสองวงที่ยอดรวมต่างกัน ซึ่งเทียบไม่ได้เลย
- ไม่ติดป้ายเปอร์เซ็นต์ ทำให้ผู้อ่านต้องเดาจากมุมที่อ่านได้หยาบ
- ใช้ตอบคำถามเรื่องการจัดอันดับ ซึ่งกราฟแท่งทำได้ดีกว่ามาก
เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้
- มีมากกว่า 5 ส่วน→ใช้แทน: horizontal-bar ที่เรียงตามค่า
- คำถามคือการจัดอันดับหรือความต่าง→ใช้แทน: bar-chart
- ต้องเทียบสัดส่วนข้ามหลายกลุ่ม→ใช้แทน: percent-stacked-bar
- ต้องการเห็นการเปลี่ยนแปลงตามเวลา→ใช้แทน: stacked-area หรือ percent-stacked-bar