เทคนิคที่ 053 · PYTHON / JAVASCRIPT

กราฟวงกลมPie Chart

ตอบคำถามเดียวได้ดี คือส่วนไหนเกินครึ่ง

1
พื้นฐานควรรู้ก่อน · ไม่ต้องมีพื้นฐานมาก่อน
ลองเล่น

01ภาพรวมของกราฟนี้

Pie chart แบ่งวงกลมเป็นชิ้นตามสัดส่วน จุดแข็งเดียวที่มันทำได้ดีกว่ากราฟแท่งคือการสื่อว่า "นี่คือส่วนหนึ่งของทั้งหมด" โดยไม่ต้องอธิบาย แต่เพราะอ่านค่าจากมุมซึ่งสายตาทำได้แย่ มันจึงแพ้กราฟแท่งในเกือบทุกสถานการณ์อื่น

เปรียบเทียบให้เห็นภาพ

เหมือนพิซซาที่ตัดแบ่งกันกิน เรารู้ทันทีว่าใครได้ชิ้นใหญ่สุด แต่ถ้าสองชิ้นใกล้กันก็เริ่มเถียงกันว่าชิ้นไหนใหญ่กว่า

ใช้ที่ไหนบ้าง — แสดงส่วนแบ่งตลาดเมื่อมีไม่กี่เจ้า แสดงสัดส่วนงบประมาณสองสามหมวด หรือเมื่อคำถามคือ "เกินครึ่งหรือยัง"

สร้างอย่างไร

  1. ขั้นที่ 1ตรวจว่าทุกส่วนรวมกันเป็น 100% จริง
  2. ขั้นที่ 2รวมส่วนเล็กเป็น "อื่น ๆ" จนเหลือไม่เกิน 5 ชิ้น
  3. ขั้นที่ 3เรียงชิ้นจากใหญ่ไปเล็กตามเข็มนาฬิกา เริ่มที่ 12 นาฬิกา
  4. ขั้นที่ 4ติดป้ายเปอร์เซ็นต์ที่ทุกชิ้น

ตัวอย่างคลาสสิก · William Playfair วาดกราฟวงกลมชิ้นแรกในปี 1801

Playfair ใช้กราฟวงกลมแสดงสัดส่วนพื้นที่ของแต่ละรัฐในจักรวรรดิตุรกีที่กระจายอยู่สามทวีป เหตุผลที่เขาเลือกวงกลมคือเขาต้องการสื่อว่าทั้งหมดนี้คือ "หนึ่งจักรวรรดิ" ซึ่งเป็นเหตุผลเดียวกับที่เรายังใช้มันในวันนี้ คือเพื่อสื่อความเป็นทั้งหมด ไม่ใช่เพื่อเทียบค่า

Wikipedia · Pie chart ↗

02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ

กราฟวงกลมถูกวิจารณ์หนักจนหลายคนบอกว่าห้ามใช้เลย แต่ความจริงละเอียดกว่านั้น มันมีจุดแข็งหนึ่งข้อที่กราฟแท่งไม่มี คือรูปวงกลมสื่อความเป็น "ทั้งหมด" ได้ทันทีโดยไม่ต้องบอก

ปัญหาของมันคือเราอ่านค่าจากมุม ซึ่งงานทดลองพบว่าสายตามนุษย์ทำได้แย่กว่าการอ่านความยาวมาก เมื่อสองชิ้นมีขนาดใกล้กัน เราแทบบอกไม่ได้ว่าชิ้นไหนใหญ่กว่า

ผลที่ตามมาคือกฎง่าย ๆ ถ้าคำถามคือ "จัดอันดับ" หรือ "ต่างกันเท่าไร" ให้ใช้กราฟแท่งเสมอ แต่ถ้าคำถามคือ "ส่วนนี้คิดเป็นสัดส่วนเท่าไรของทั้งหมด" และมีแค่สองสามส่วน กราฟวงกลมก็ทำงานได้ดี

จำนวนชิ้นเป็นข้อจำกัดที่เข้มงวด เกิน 5 ชิ้นแล้วมุมจะเล็กจนแยกไม่ออกและสีจะเกินที่คนตาบอดสีแยกได้ ทางแก้คือรวมชิ้นเล็กเป็น "อื่น ๆ" เสมอ

อีกเรื่องที่ต้องระวังคือกราฟวงกลมใช้ได้เฉพาะเมื่อส่วนย่อยรวมกันเป็นทั้งหมดจริง ๆ ถ้าเอาค่าที่ทับซ้อนกันหรือไม่ครบ 100% มาวาด ภาพจะโกหกทันทีโดยที่ดูปกติ

03ข้อมูลที่ต้องใช้

รูปทรงของข้อมูลตารางแบบยาว (หนึ่งแถวหนึ่งสังเกต)
จำนวนมิติที่เข้ารหัสได้2 มิติ
จำนวนแถวที่เหมาะ2–4 ส่วนขั้นต่ำ 2 แถว
เส้นฐานศูนย์ไม่เกี่ยวข้องไม่มีแกน ค่าเข้ารหัสด้วยมุมซึ่งเริ่มนับจากศูนย์โดยธรรมชาติ

คอลัมน์ที่ต้องเตรียม

คอลัมน์ทำหน้าที่ชนิดเข้ารหัสด้วยจำนวนค่าที่เหมาะหมายเหตุ
categoryส่วนย่อยหมวดหมู่color2–5 ส่วน★ เกิน 5 ส่วนให้รวมเป็น "อื่น ๆ" หรือเปลี่ยนไปใช้กราฟแท่ง
valueปริมาณตัวเลขต่อเนื่องangleบวกเท่านั้น★ ทุกส่วนต้องรวมกันเป็นทั้งหมดจริง ห้ามทับซ้อนและห้ามขาด

ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด

  1. ตรวจว่าผลรวมเป็นทั้งหมดจริงและไม่มีส่วนที่ทับซ้อนกัน
  2. รวมส่วนที่เล็กกว่า 5% เป็น "อื่น ๆ"
  3. เรียงจากใหญ่ไปเล็ก

ค่าที่หายไป — ถ้ามีส่วนที่ไม่รู้ค่า ต้องใส่ชิ้น "ไม่ทราบ" ไว้ให้เห็น ห้ามตัดออกแล้วปรับสัดส่วนที่เหลือให้ครบ 100% เพราะจะทำให้ทุกชิ้นดูใหญ่กว่าความจริง

สเกลของแกน — มุมแปรตรงกับสัดส่วนเสมอ ไม่มีสเกลอื่นให้เลือก

กราฟจะเริ่มพังเมื่อไร

เกิน 5 ชิ้น มุมที่ใกล้กันแยกด้วยตาไม่ออก — ใช้ horizontal-bar ที่เรียงตามค่า

หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม

category,value
กรุงเทพฯ,264
เชียงใหม่,217
…

04อ่านแล้วเห็นอะไร

สิ่งที่เห็นได้จากภาพ

  • ส่วนที่ใหญ่ที่สุด
  • มีส่วนไหนเกินครึ่งหรือไม่ ซึ่งอ่านได้ง่ายเพราะครึ่งวงกลมเป็นจุดอ้างอิงตามธรรมชาติ
  • สัดส่วนคร่าว ๆ ของแต่ละส่วนต่อทั้งหมด

สิ่งที่กราฟนี้ตอบไม่ได้

  • ★ เทียบสองชิ้นที่ขนาดใกล้กันไม่ได้ เพราะสายตาอ่านมุมได้แย่
  • ไม่บอกปริมาณจริง บอกได้แค่สัดส่วน
  • เทียบข้ามกราฟวงกลมสองอันไม่ได้เลยถ้ายอดรวมต่างกัน

อ่านตามลำดับนี้

  1. มองหาชิ้นที่ใหญ่กว่าครึ่งวงกลมก่อน
  2. อ่านป้ายเปอร์เซ็นต์สำหรับชิ้นที่ขนาดใกล้กัน
  3. ตรวจว่าทุกชิ้นรวมกันเป็น 100% จริง

คำถามที่ตอบได้

  • ส่วนไหนใหญ่ที่สุด
  • มีส่วนไหนเกินครึ่งไหม
  • ส่วนนี้คิดเป็นประมาณเท่าไรของทั้งหมด

สัญญาณว่ามีอะไรผิด

  • มีเกิน 5 ชิ้น
  • ไม่มีป้ายเปอร์เซ็นต์ ทำให้ต้องเดาจากมุม
  • ผลรวมไม่ถึงหรือเกิน 100%
  • วาดเป็นสามมิติ ซึ่งทำให้ชิ้นด้านหน้าดูใหญ่กว่าความจริง

05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน

ผู้ชมที่เหมาะผู้ชมทั่วไปที่ต้องการภาพรวมของสัดส่วน
เวลาที่ผู้ชมต้องใช้ทันที
ขนาดเล็กสุดที่ยังอ่านได้300×300 px
สไลด์ผู้บริหาร
สื่อสารกับคนทั่วไป
สิ่งพิมพ์
รายงานเชิงวิเคราะห์นักวิเคราะห์ต้องเทียบค่าให้แม่น ซึ่งมุมทำไม่ได้
dashboard ที่อัปเดตตลอดกินพื้นที่มากเทียบกับข้อมูลที่ให้ และเทียบข้ามช่วงเวลาไม่ได้

ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย

  1. ติดป้ายชื่อและเปอร์เซ็นต์ที่ทุกชิ้น ไม่ใช่พึ่ง legend
  2. เริ่มชิ้นใหญ่สุดที่ 12 นาฬิกาแล้วเรียงตามเข็ม
  3. เขียนยอดรวมไว้ในคำอธิบาย เพราะกราฟซ่อนไว้

รูปแบบชื่อกราฟที่ควรใช้

<ส่วน> คิดเป็น <เปอร์เซ็นต์> ของ <ทั้งหมด> ที่ <ยอดรวม>

06เอาไปใช้ต่อ

โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ pie-chart-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง

# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด pie-chart-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg")   # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd

C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a"   # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"

df = pd.read_csv("pie-chart-sample.csv")
df["value"] = pd.to_numeric(df["value"], errors="coerce")
SLICES = 5   # ← ค่าจาก Playground

fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)

d = df.sort_values("value", ascending=False)
head = d.head(SLICES).copy()
if len(d) > SLICES:                                  # รวมส่วนเล็กเป็น "อื่น ๆ" เสมอ
    head.loc[len(head)] = {"category": f"อื่น ๆ ({len(d) - SLICES} หมวด)", "value": d["value"][SLICES:].sum()}
total = head["value"].sum()
wedges, _, autotexts = ax.pie(head["value"], labels=head["category"], autopct="%1.1f%%",
                              startangle=90, counterclock=False,   # เริ่ม 12 นาฬิกา ตามเข็ม
                              colors=[C1, C2, C3, "#eda100", "#e87ba4", "#9a978f"],
                              wedgeprops=dict(edgecolor=SURFACE, linewidth=2))
ax.set_title(f"ยอดรวม {total:,.0f}", loc="left")    # ยอดรวมต้องเขียนไว้ เพราะกราฟซ่อนไว้
ax.set_aspect("equal")

ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False)   # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("pie-chart.png", dpi=160)
print("เขียน pie-chart.png แล้ว ·", len(df), "แถว")

ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*" · ทดสอบกับเวอร์ชัน 3.10

07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ

ข้อมูลตัวอย่าง · 5 แถว · seed 42● คำนวณใหม่ในเบราว์เซอร์ทันทีที่ปรับค่า
ชิ้นที่เหลือจะถูกรวมเป็น "อื่น ๆ"
กรุงเทพฯ · 264 (23.8%)ชลบุรี · 226 (20.4%)ขอนแก่น · 219 (19.8%)เชียงใหม่ · 217 (19.6%)ภูเก็ต · 181 (16.4%)กรุงเทพฯ23.8% · 264ชลบุรี20.4% · 226ขอนแก่น19.8% · 219เชียงใหม่19.6% · 217ภูเก็ต16.4% · 181
ส่วนที่ใหญ่ที่สุดกรุงเทพฯ · 23.8%
เกินครึ่งหรือไม่ไม่
จำนวนส่วน5
ดูข้อมูลเป็นตาราง (5 แถว)
กราฟวงกลม 5 ส่วน ส่วนใหญ่สุดคือ กรุงเทพฯ ที่ 23.8%
ส่วนค่าสัดส่วน
กรุงเทพฯ26423.8%
ชลบุรี22620.4%
ขอนแก่น21919.8%
เชียงใหม่21719.6%
ภูเก็ต18116.4%

ลองแล้วจะเห็นอะไร

  • จำนวนชิ้นก่อนรวมเป็น "อื่น ๆ": เพิ่มจำนวนชิ้นจนสุดแล้วลองจัดอันดับชิ้นที่ 3 กับ 4 ด้วยตา จะเห็นว่าทำไม่ได้เลยถ้าไม่อ่านตัวเลข

ข้อควรระวัง

  1. ใส่เกิน 5 ชิ้น ทำให้มุมที่ใกล้กันแยกด้วยตาไม่ออก
  2. วาดเป็นสามมิติ ซึ่งทำให้ชิ้นด้านหน้าดูใหญ่กว่าความจริงเสมอ
  3. ใช้กับข้อมูลที่ส่วนย่อยไม่ได้รวมกันเป็นทั้งหมด เช่น ค่าที่ทับซ้อนกัน
  4. ใช้เทียบสองวงที่ยอดรวมต่างกัน ซึ่งเทียบไม่ได้เลย
  5. ไม่ติดป้ายเปอร์เซ็นต์ ทำให้ผู้อ่านต้องเดาจากมุมที่อ่านได้หยาบ
  6. ใช้ตอบคำถามเรื่องการจัดอันดับ ซึ่งกราฟแท่งทำได้ดีกว่ามาก

เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้

  • มีมากกว่า 5 ส่วน→ใช้แทน: horizontal-bar ที่เรียงตามค่า
  • คำถามคือการจัดอันดับหรือความต่าง→ใช้แทน: bar-chart
  • ต้องเทียบสัดส่วนข้ามหลายกลุ่ม→ใช้แทน: percent-stacked-bar
  • ต้องการเห็นการเปลี่ยนแปลงตามเวลา→ใช้แทน: stacked-area หรือ percent-stacked-bar

กราฟที่เกี่ยวข้อง

เทคนิคถัดไป · กราฟโดนัท