01ภาพรวมของกราฟนี้
Flow diagram วางขั้นตอนเป็นกล่องเรียงตามลำดับแล้วเชื่อมด้วยลูกศร เหมาะกับการอธิบายกระบวนการที่มีเงื่อนไขและทางแยก ต่างจาก sankey ตรงที่เน้นลำดับและตรรกะมากกว่าปริมาณ จึงบอกไม่ได้ว่าเส้นทางไหนมีคนเดินมากกว่ากัน
เปรียบเทียบให้เห็นภาพ
เหมือนแผนที่เส้นทางรถไฟใต้ดินที่บอกว่าไปไหนต่อไหนได้ แต่ไม่ได้บอกว่าแต่ละสายมีคนขึ้นกี่คน
ใช้ที่ไหนบ้าง — อธิบายกระบวนการอนุมัติที่มีเงื่อนไข ขั้นตอนการทำงานของระบบ หรือเส้นทางการตัดสินใจที่มีทางแยก
สร้างอย่างไร
- ขั้นที่ 1ระบุขั้นตอนทั้งหมดและจัดลำดับ
- ขั้นที่ 2วางกล่องเป็นชั้นตามลำดับขั้น
- ขั้นที่ 3ลากลูกศรบอกทิศทางและติดป้ายเงื่อนไขที่ทางแยก
- ขั้นที่ 4ทำเส้นทางหลักให้เด่นกว่ากรณียกเว้น
ตัวอย่างคลาสสิก · ผังงานในการเขียนโปรแกรมยุคแรก
John von Neumann และ Herman Goldstine เสนอผังงานในปี 1947 เพื่ออธิบายลำดับการทำงานของโปรแกรมก่อนลงมือเขียนโค้ด แนวคิดที่ว่ากล่องคือการกระทำและเพชรคือการตัดสินใจนั้นติดทนมาถึงปัจจุบัน และกลายเป็นภาษาภาพที่แทบทุกคนอ่านออกโดยไม่ต้องสอน
02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ
กระบวนการในชีวิตจริงไม่ได้เป็นเส้นตรงเสมอ มักมีเงื่อนไขว่าถ้าผ่านให้ไปทางนี้ ถ้าไม่ผ่านให้ย้อนกลับ ซึ่งคำอธิบายเป็นข้อความยาว ๆ อ่านแล้วตามไม่ทัน
Flow diagram แก้ด้วยการทำให้โครงสร้างตรรกะกลายเป็นรูปทรง กล่องคือขั้นตอน ลูกศรคือทิศทาง และทางแยกคือจุดที่มีลูกศรออกมากกว่าหนึ่งเส้น
ผลคือผู้อ่านเห็นทั้งภาพรวมและรายละเอียดของเงื่อนไขพร้อมกัน และที่สำคัญคือมองเห็นทางตันหรือวงวนที่คำอธิบายเป็นข้อความมักซ่อนไว้
ข้อจำกัดสำคัญที่สุดคือมันไม่บอกปริมาณ ลูกศรที่ชี้ไปทางหนึ่งอาจมีคนเดินร้อยละเก้าสิบหรือร้อยละหนึ่งก็ได้ ภาพหน้าตาเหมือนกันทุกประการ
เมื่อคำถามคือ "คนส่วนใหญ่ไปทางไหน" กราฟนี้ตอบไม่ได้เลย และนั่นคือจุดที่ต้องเปลี่ยนไปใช้ sankey ที่ความหนาของเส้นแทนปริมาณจริง
03ข้อมูลที่ต้องใช้
คอลัมน์ที่ต้องเตรียม
| คอลัมน์ | ทำหน้าที่ | ชนิด | เข้ารหัสด้วย | จำนวนค่าที่เหมาะ | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|---|---|
source | ขั้นตอนต้นทาง | โหนด | column | 4–30 ขั้นตอน | ตำแหน่งแนวนอนมาจากลำดับขั้น |
target | ขั้นตอนปลายทาง | โหนด | column | ชุดเดียวกับ source | ลูกศรบอกทิศทาง |
valueไม่บังคับ | ป้ายเงื่อนไข | หมวดหมู่ | text | ข้อความสั้น | ติดที่ทางแยกเท่านั้น |
ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด
- ★ ตรวจว่าไม่มีวงวนที่ไม่ตั้งใจ
- ตรวจว่าทุกทางแยกมีเงื่อนไขครบทุกทาง
- หาขั้นตอนที่ไม่มีทางออกซึ่งคือทางตัน
ค่าที่หายไป — ขั้นตอนที่ไม่มีลูกศรเข้าหรือออกต้องตรวจสอบ เพราะมักหมายถึงกระบวนการที่เขียนไม่ครบ
สเกลของแกน — ไม่มีสเกล ตำแหน่งแนวนอนสื่อลำดับขั้นเท่านั้น
กราฟจะเริ่มพังเมื่อไร
เกิน 40 ขั้นตอน ต้องแยกเป็นหลายภาพย่อย
หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม
source,target,value
เข้าชมเว็บ,ดูสินค้า,7975
เข้าชมเว็บ,ออกทันที,4078
…04อ่านแล้วเห็นอะไร
สิ่งที่เห็นได้จากภาพ
- เส้นทางหลักของกระบวนการ
- จุดที่มีทางแยกและเงื่อนไข
- ทางตันหรือวงวนที่ไม่ตั้งใจ
- ขั้นตอนที่ทุกเส้นทางต้องผ่านซึ่งคือคอขวด
สิ่งที่กราฟนี้ตอบไม่ได้
- ★ บอกไม่ได้ว่าเส้นทางไหนมีคนเดินมากกว่ากัน เพราะลูกศรทุกเส้นหน้าตาเหมือนกัน
- บอกเวลาที่ใช้ในแต่ละขั้นไม่ได้
อ่านตามลำดับนี้
- เริ่มจากซ้ายซึ่งคือจุดเริ่มต้นแล้วไล่ตามลูกศร
- หยุดที่ทุกจุดที่มีลูกศรออกหลายเส้นแล้วอ่านเงื่อนไข
- มองหาขั้นตอนที่ไม่มีลูกศรออกซึ่งคือจุดจบหรือทางตัน
คำถามที่ตอบได้
- กระบวนการนี้มีกี่ขั้นตอน
- ตัดสินใจตรงไหนบ้าง
- มีทางตันหรือวงวนไหม
สัญญาณว่ามีอะไรผิด
- ทางแยกที่ไม่ติดเงื่อนไข
- ลูกศรที่ย้อนกลับโดยไม่มีคำอธิบาย
- กล่องที่ไม่มีลูกศรเข้าเลยทั้งที่ไม่ใช่จุดเริ่มต้น
05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน
ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย
- ★ ติดป้ายเงื่อนไขที่ทุกทางแยก ไม่มีข้อยกเว้น
- ทำเส้นทางหลักให้หนากว่ากรณียกเว้น
- ใช้รูปทรงต่างกันสำหรับขั้นตอนกับจุดตัดสินใจ
รูปแบบชื่อกราฟที่ควรใช้
กระบวนการ <ชื่อ> มี <จำนวน> ขั้นตอนและ <จำนวน> จุดตัดสินใจ
06เอาไปใช้ต่อ
โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ flow-diagram-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง
# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด flow-diagram-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg") # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd
import networkx as nx
C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a" # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"
df = pd.read_csv("flow-diagram-sample.csv")
NOTE = "branch" # ← ค่าจาก Playground
fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)
G = nx.from_pandas_edgelist(df, "source", "target", create_using=nx.DiGraph)
depth = {n: 0 for n in G}
for _ in range(len(G)): # หา depth ของแต่ละขั้นตอน
for a, b in G.edges(): depth[b] = max(depth[b], depth[a] + 1)
layers = {}
for n, d in depth.items(): layers.setdefault(d, []).append(n)
pos = {n: (d, -(i + 0.5) / len(ns)) for d, ns in layers.items() for i, n in enumerate(ns)}
for a, b in G.edges():
ax.annotate("", xy=pos[b], xytext=pos[a],
arrowprops=dict(arrowstyle="->", color="#8c887e", lw=1.4,
connectionstyle="arc3,rad=0.08"))
for n, (px, py) in pos.items():
ax.add_patch(plt.Rectangle((px - 0.22, py - 0.06), 0.44, 0.12, facecolor="#e8f1fd",
edgecolor=C1, linewidth=1.6, zorder=3))
ax.text(px, py, n, ha="center", va="center", fontsize=8, zorder=4)
ax.set_xlim(-0.5, max(depth.values()) + 0.5); ax.set_ylim(-1.1, 0.1); ax.axis("off")
ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False) # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("flow-diagram.png", dpi=160)
print("เขียน flow-diagram.png แล้ว ·", len(df), "แถว")07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ
ดูข้อมูลเป็นตาราง (8 แถว)
| จาก | ไป |
|---|---|
| เข้าชมเว็บ | ดูสินค้า |
| เข้าชมเว็บ | ออกทันที |
| ดูสินค้า | ใส่ตะกร้า |
| ดูสินค้า | ออกกลางทาง |
| ใส่ตะกร้า | กรอกที่อยู่ |
| ใส่ตะกร้า | ทิ้งตะกร้า |
| กรอกที่อยู่ | ชำระเงินสำเร็จ |
| กรอกที่อยู่ | ชำระไม่สำเร็จ |
ลองแล้วจะเห็นอะไร
- สังเกตอะไร: ลองถามว่าเส้นทางไหนมีคนเดินมากกว่ากัน — ภาพนี้ตอบไม่ได้เลย ซึ่งเป็นเหตุผลที่ sankey มีอยู่
ข้อควรระวัง
- ★ ใช้ตอบคำถามเรื่องปริมาณ ทั้งที่ลูกศรทุกเส้นหน้าตาเหมือนกัน
- ไม่ติดป้ายเงื่อนไขที่ทางแยก ทำให้ผู้อ่านเดาเองว่าเมื่อไหร่ไปทางไหน
- ใส่ขั้นตอนมากเกินไปในภาพเดียวจนตามไม่ทัน
- ปล่อยให้มีกล่องที่ไม่มีลูกศรเข้าหรือออก ซึ่งมักหมายถึงกระบวนการที่เขียนไม่ครบ
เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้
- ต้องรู้ว่าแต่ละเส้นทางมีปริมาณเท่าไร→ใช้แทน: sankey-diagram
- สนใจว่าคนหลุดหายที่ขั้นไหน→ใช้แทน: funnel-chart
- กระบวนการไม่มีทางแยกเลย→ใช้แทน: timeline หรือรายการขั้นตอนธรรมดา