01ภาพรวมของกราฟนี้
Funnel chart แสดงจำนวนที่เหลือในแต่ละขั้นของกระบวนการที่คนค่อย ๆ หลุดออกไป จุดแข็งคือตอบคำถามเดียวได้ชัดเจนมาก คือ "ขั้นไหนที่หลุดมากที่สุด" ซึ่งเป็นคำถามแรกที่ทุกคนถามกับกรวยการขาย
เปรียบเทียบให้เห็นภาพ
เหมือนตะแกรงร่อนหลายชั้นที่แต่ละชั้นรูเล็กลง เราเห็นทันทีว่าชั้นไหนที่ของตกค้างมากที่สุด
ใช้ที่ไหนบ้าง — กรวยการขายจากเห็นโฆษณาถึงซื้อ กระบวนการสมัครงานจากยื่นใบสมัครถึงรับเข้าทำงาน หรือขั้นตอนการลงทะเบียนที่ผู้ใช้เลิกกลางทาง
สร้างอย่างไร
- ขั้นที่ 1เรียงขั้นตามลำดับของกระบวนการ
- ขั้นที่ 2นับจำนวนที่ผ่านแต่ละขั้น
- ขั้นที่ 3วาดแถบที่ความกว้างแปรตามจำนวน
- ขั้นที่ 4เขียนอัตราการหลุดระหว่างขั้น
ตัวอย่างคลาสสิก · กรวยการขายในงานการตลาดสมัยใหม่
แนวคิดกรวยมาจากโมเดล AIDA ที่เสนอตั้งแต่ปี 1898 คือความสนใจ ความอยาก ความต้องการ และการกระทำ การแปลงเป็นภาพกรวยทำให้ทีมการตลาดเห็นตรงกันว่าควรทุ่มทรัพยากรที่ขั้นไหน ซึ่งเป็นการตัดสินใจที่ตารางตัวเลขทำให้ตกลงกันยากกว่ามาก
02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ
กระบวนการหลายอย่างมีลักษณะเดียวกันคือคนค่อย ๆ หลุดออกไปทีละขั้น จาก 10,000 คนที่เห็นโฆษณา อาจเหลือ 100 คนที่ซื้อจริง
คำถามที่สำคัญที่สุดไม่ใช่ว่าเหลือเท่าไร แต่คือ "หลุดมากที่สุดตรงไหน" เพราะนั่นคือจุดที่แก้แล้วได้ผลมากที่สุด
Funnel chart ตอบด้วยการเรียงขั้นลงมาตามลำดับและให้ความกว้างแทนจำนวน ขั้นที่ความกว้างหดลงฮวบคือขั้นที่มีปัญหา
ตัวเลขที่ควรเขียนกำกับมีสองแบบ คือสัดส่วนเทียบขั้นแรกซึ่งบอกภาพรวม และสัดส่วนที่หลุดจากขั้นก่อนหน้าซึ่งบอกว่าขั้นไหนแย่ที่สุด สองตัวนี้ตอบคนละคำถาม
ข้อควรระวังที่สำคัญคือกราฟนี้สมมติว่าเป็นคนกลุ่มเดียวกันที่เดินผ่านทุกขั้น ถ้าข้อมูลเป็นแค่ยอดรวมของแต่ละขั้นโดยไม่ได้ตามรอยรายคน การตีความว่า "คนหลุด" อาจผิด
03ข้อมูลที่ต้องใช้
คอลัมน์ที่ต้องเตรียม
| คอลัมน์ | ทำหน้าที่ | ชนิด | เข้ารหัสด้วย | จำนวนค่าที่เหมาะ | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|---|---|
stage | ขั้นตอน | มีลำดับ | y | 3–8 ขั้น | ★ ลำดับมีความหมาย ห้ามเรียงใหม่ตามค่า |
count | จำนวนที่ผ่านขั้นนี้ | จำนวนนับ | length | ลดลงเรื่อย ๆ | ถ้าขั้นหลังมากกว่าขั้นหน้า แปลว่าไม่ใช่กรวยจริง |
ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด
- ตรวจว่าจำนวนลดลงทุกขั้น ถ้าไม่ลดแปลว่าข้อมูลไม่ใช่กรวย
- ตรวจว่าตามรอยรายคนจริงหรือเป็นแค่ยอดรวมของแต่ละขั้น
- คำนวณอัตราการหลุดระหว่างขั้น
ค่าที่หายไป — ขั้นที่ไม่มีข้อมูลต้องแสดงเป็นช่องว่างพร้อมหมายเหตุ ห้ามข้ามไป เพราะลำดับของขั้นคือความหมายของกราฟ
สเกลของแกน — ความกว้างแปรตรงกับจำนวน ห้ามใช้ log เพราะจะทำให้อัตราการหลุดอ่านผิด
กราฟจะเริ่มพังเมื่อไร
เกิน 10 ขั้น แถบจะเตี้ยจนอ่านชื่อยาก และถ้าขั้นท้ายเล็กมากจะมองไม่เห็น
หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม
stage,count
เห็นโฆษณา,24000
คลิกเข้ามา,9920
…04อ่านแล้วเห็นอะไร
สิ่งที่เห็นได้จากภาพ
- ขั้นที่หลุดมากที่สุด
- อัตราการผ่านตลอดกรวย
- ขั้นที่หลุดน้อยผิดปกติซึ่งอาจแปลว่าวัดผิด
สิ่งที่กราฟนี้ตอบไม่ได้
- ★ ไม่บอกว่าเป็นคนกลุ่มเดียวกันที่เดินผ่านทุกขั้นจริงหรือไม่ ต้องมีข้อมูลที่ตามรอยรายคน
- ไม่บอกว่าทำไมถึงหลุด
- ไม่บอกว่าคนที่หลุดไปแล้วกลับมาใหม่หรือไม่
อ่านตามลำดับนี้
- ดูความกว้างที่หดลงระหว่างขั้น ไม่ใช่ความกว้างสัมบูรณ์
- หาขั้นที่หดลงมากที่สุดเป็นสัดส่วน
- อ่านอัตราการผ่านรวมที่ขั้นสุดท้าย
คำถามที่ตอบได้
- คนหลุดมากที่สุดตรงขั้นไหน
- จาก 100 คนที่เริ่ม เหลือกี่คนที่จบ
- ถ้าแก้ขั้นที่แย่ที่สุดได้จะเพิ่มผลลัพธ์เท่าไร
สัญญาณว่ามีอะไรผิด
- จำนวนในขั้นหลังมากกว่าขั้นหน้า ซึ่งแปลว่าไม่ใช่กรวยจริง
- ไม่ระบุว่าตามรอยรายคนหรือเป็นยอดรวม
- ไม่แสดงอัตราการหลุดระหว่างขั้น
05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน
ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย
- เขียนทั้งสัดส่วนเทียบขั้นแรกและอัตราที่หลุดจากขั้นก่อนหน้า
- เน้นขั้นที่หลุดมากที่สุด
- ระบุช่วงเวลาที่เก็บข้อมูลและวิธีนับ
รูปแบบชื่อกราฟที่ควรใช้
จาก <จำนวน> เหลือ <จำนวน> ที่ปลายกรวย โดยหลุดมากที่สุดที่ขั้น <ขั้น> ที่ <เปอร์เซ็นต์>
06เอาไปใช้ต่อ
โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ funnel-chart-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง
# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด funnel-chart-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg") # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd
import numpy as np
C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a" # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"
df = pd.read_csv("funnel-chart-sample.csv")
df["count"] = pd.to_numeric(df["count"], errors="coerce")
NOTE = "drop" # ← ค่าจาก Playground
fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)
d = df.reset_index(drop=True)
top = d["count"].iloc[0]
for i, r in d.iterrows():
w = r["count"] / top
ax.barh([len(d) - i], [w], height=0.62, left=(1 - w) / 2, # จัดกึ่งกลางให้เป็นรูปกรวย
color=plt.cm.Blues(0.75 - i * 0.1))
ax.text(0.5, len(d) - i, f"{r['count']:,.0f}", ha="center", va="center", color="white", fontsize=11)
ax.text(-0.04, len(d) - i, r["stage"], ha="right", va="center", fontsize=10)
if i > 0:
drop = 1 - r["count"] / d["count"].iloc[i - 1]
ax.text(1.04, len(d) - i, f"หลุด {drop:.0%}", va="center", fontsize=9,
color="#e34948" if drop > 0.5 else "#52514e")
ax.set_xlim(-0.35, 1.3); ax.axis("off")
ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False) # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("funnel-chart.png", dpi=160)
print("เขียน funnel-chart.png แล้ว ·", len(df), "แถว")07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ
ความกว้างของแถบไม่ได้แปลว่าคนกลุ่มเดียวกันเดินผ่านทุกขั้น — ต้องเป็นข้อมูลที่ตามรอยรายคนจริงถึงจะตีความแบบนั้นได้
ดูข้อมูลเป็นตาราง (5 แถว)
| ขั้น | จำนวน | % ของขั้นแรก | % ที่หลุดจากขั้นก่อน |
|---|---|---|---|
| เห็นโฆษณา | 24,000 | 100.0% | — |
| คลิกเข้ามา | 9,920 | 41.3% | 58.7% |
| ดูสินค้า | 3,471 | 14.5% | 65.0% |
| ใส่ตะกร้า | 1,701 | 7.1% | 51.0% |
| ชำระเงิน | 937 | 3.9% | 44.9% |
ลองแล้วจะเห็นอะไร
- สังเกตอะไร: สังเกตว่าขั้นที่ความกว้างหดลงมากที่สุดในเชิงสัมบูรณ์ ไม่จำเป็นต้องเป็นขั้นที่หลุดมากที่สุดเป็นสัดส่วน — สองอย่างนี้ตอบคนละคำถาม
ข้อควรระวัง
- ★ ตีความว่าคนกลุ่มเดียวกันเดินผ่านทุกขั้น ทั้งที่ข้อมูลเป็นแค่ยอดรวมของแต่ละขั้น
- เรียงขั้นใหม่ตามค่า ซึ่งทำลายความหมายของกระบวนการ
- ดูแต่จำนวนที่หายในเชิงสัมบูรณ์ โดยไม่ดูอัตราการหลุดเป็นสัดส่วน
- ใส่ขั้นมากเกินไปจนแถบเตี้ยและขั้นท้ายมองไม่เห็น
- ใช้กับข้อมูลที่จำนวนไม่ได้ลดลงทุกขั้น ซึ่งแปลว่าไม่ใช่กรวย
เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้
- มีการแตกสายไปหลายทาง→ใช้แทน: sankey-diagram
- ต้องการเทียบกรวยของหลายกลุ่ม→ใช้แทน: grouped-bar หรือ small-multiples
- สนใจว่าคนกลับมาใหม่หรือไม่→ใช้แทน: cohort-heatmap