แผนภาพเวนน์Venn Diagram

01ภาพรวมของกราฟนี้

Venn diagram ใช้วงกลมทับกันแทนเซต และบริเวณที่ทับซ้อนแทนสมาชิกที่อยู่ในหลายเซตพร้อมกัน จุดแข็งคือสื่อแนวคิดการทับซ้อนได้ทันทีโดยไม่ต้องอธิบาย แต่พื้นที่ของวงไม่ได้แปรตามจำนวนจริง จึงต้องมีตัวเลขกำกับเสมอ

ใช้ที่ไหนบ้าง — แสดงว่าผู้ใช้ใช้กี่ช่องทางพร้อมกัน เปรียบเทียบคุณสมบัติของสองสามกลุ่ม หรืออธิบายแนวคิดการทับซ้อนในงานนำเสนอ

สร้างอย่างไร

1. ขั้นที่ 1นับสมาชิกในแต่ละชุดค่าผสมของเซต
2. ขั้นที่ 2วาดวงกลมให้ทับกันครบทุกชุดค่าผสม
3. ขั้นที่ 3เขียนตัวเลขในแต่ละบริเวณ
4. ขั้นที่ 4ระบุจำนวนที่ไม่อยู่ในเซตใดเลย

02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ

เวลาอยากบอกว่ามีผู้ใช้กี่คนที่ใช้ทั้งแอปและเว็บ ตารางตัวเลขก็ทำได้ แต่แผนภาพเวนน์สื่อแนวคิด "ทับซ้อน" ได้ทันทีโดยไม่ต้องอธิบายอะไรเลย

วิธีอ่านเป็นธรรมชาติมาก วงหนึ่งคือเซตหนึ่ง บริเวณที่วงสองวงทับกันคือคนที่อยู่ในทั้งสองเซต และตรงกลางที่ทับกันหมดคือคนที่อยู่ในทุกเซต

สิ่งที่คนมักเข้าใจผิดคือขนาดของวง ในแผนภาพเวนน์มาตรฐาน วงทุกวงขนาดเท่ากันและทับกันเท่ากันเสมอไม่ว่าข้อมูลจริงจะเป็นอย่างไร ตัวเลขในแต่ละบริเวณคือสิ่งเดียวที่บอกข้อมูล

มีรูปแบบที่ปรับขนาดวงตามจำนวนจริงเรียกว่าแผนภาพออยเลอร์ แต่พอเกินสองเซตก็มักวาดให้ทับกันได้ตรงตามสัดส่วนทุกบริเวณไม่ได้ในเชิงเรขาคณิต

ข้อจำกัดที่เข้มงวดคือจำนวนเซต สามเซตยังพอวาดได้สวย แต่สี่เซตขึ้นไปต้องใช้วงรีที่บิดเบี้ยวและบางบริเวณเล็กจนเขียนตัวเลขไม่ได้ กรณีนั้นต้องเปลี่ยนไปใช้ UpSet plot

03ข้อมูลที่ต้องใช้

คอลัมน์ที่ต้องเตรียม

ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด

1. แปลงข้อมูลเป็นคอลัมน์ศูนย์หรือหนึ่งต่อหนึ่งเซต
2. นับสมาชิกในทุกชุดค่าผสม
3. นับจำนวนที่ไม่อยู่ในเซตใดเลย

ค่าที่หายไป — สมาชิกที่ไม่รู้สถานะของเซตใดเซตหนึ่งต้องแยกออกและรายงาน ห้ามถือว่าไม่อยู่ในเซตนั้น

สเกลของแกน — ไม่มีสเกล ตัวเลขในแต่ละบริเวณคือข้อมูลทั้งหมด

หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม

id,แอป,เว็บ,หน้าร้าน
user-001,0,1,0
user-002,1,0,0
…

04อ่านแล้วเห็นอะไร

อ่านตามลำดับนี้

1. หาบริเวณตรงกลางที่ทับกันหมดก่อน
2. อ่านตัวเลขในแต่ละบริเวณ ไม่ใช่กะจากขนาด
3. ดูจำนวนที่อยู่นอกทุกวงซึ่งมักเขียนไว้มุมภาพ

05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน

ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย

1. เขียนตัวเลขในทุกบริเวณ รวมถึงบริเวณที่เป็นศูนย์
2. เขียนจำนวนที่ไม่อยู่ในเซตใดเลยไว้มุมภาพ
3. ระบุขนาดของแต่ละเซตรวมไว้ที่ป้ายชื่อ

06เอาไปใช้ต่อ

โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ venn-diagram-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง

# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด venn-diagram-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg")   # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd
from matplotlib_venn import venn3  # pip install matplotlib-venn

C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a"   # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"

df = pd.read_csv("venn-diagram-sample.csv")
df["แอป"] = pd.to_numeric(df["แอป"], errors="coerce")
df["เว็บ"] = pd.to_numeric(df["เว็บ"], errors="coerce")
df["หน้าร้าน"] = pd.to_numeric(df["หน้าร้าน"], errors="coerce")
NOTE = "numbers"   # ← ค่าจาก Playground

fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)

sets = ["แอป", "เว็บ", "หน้าร้าน"]
s = [set(df.index[df[c] == 1]) for c in sets]
v = venn3(s, set_labels=sets, ax=ax, set_colors=(C1, C2, C3), alpha=0.42)
outside = len(df) - len(s[0] | s[1] | s[2])
ax.set_title(f"ทั้งหมด {len(df)} คน · ไม่อยู่ช่องทางใดเลย {outside} คน", loc="left", fontsize=10)
# ตัวเลขในแต่ละบริเวณคือข้อมูลจริง ขนาดวงเป็นเพียงภาพประกอบ

ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False)   # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("venn-diagram.png", dpi=160)
print("เขียน venn-diagram.png แล้ว ·", len(df), "แถว")

ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*" · ทดสอบกับเวอร์ชัน 3.10

07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ

ข้อควรระวัง

1. ★ ตีความขนาดของวงว่าแทนจำนวน ทั้งที่วงทุกวงขนาดเท่ากันเสมอ
2. ใช้เกินสามเซต ทำให้บางบริเวณเล็กจนเขียนตัวเลขไม่ได้
3. ไม่เขียนจำนวนที่ไม่อยู่ในเซตใดเลย ทำให้ไม่รู้ว่ายอดรวมคือเท่าไร
4. ไม่ใส่ตัวเลขในบางบริเวณ ทำให้ผู้อ่านต้องเดา

เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้

• มีมากกว่า 3 เซต→ใช้แทน: upset-plot
• ต้องการให้ขนาดแทนจำนวนจริง→ใช้แทน: upset-plot หรือ bar-chart ของทุกชุดค่าผสม
• เป็นการแบ่งกลุ่มที่ไม่ทับซ้อนกัน→ใช้แทน: pie-chart หรือ waffle-chart

กราฟที่เกี่ยวข้อง