เทคนิคที่ 114 · PYTHON / JAVASCRIPT

แท่งความเห็นสองขั้วSentiment Diverging Bar

แยกฝั่งบวกกับฝั่งลบด้วยเส้นกลางเส้นเดียว

2
ต่อยอดโดยตรงควรรู้ก่อน · อ่านกราฟแท่งซ้อนเป็น
ลองเล่น

01ภาพรวมของกราฟนี้

Sentiment diverging bar วางระดับความเห็นเชิงลบไปทางซ้ายและเชิงบวกไปทางขวาจากเส้นกลาง ทำให้เทียบสมดุลของสองฝั่งได้ทันที ประเด็นที่ต้องตัดสินใจและระบุเสมอคือจะวางระดับกลางไว้อย่างไร เพราะการแบ่งครึ่งกับการวางไว้ฝั่งเดียวให้ภาพต่างกันมาก

เปรียบเทียบให้เห็นภาพ

เหมือนตาชั่งที่วางของหนักสองฝั่ง ซึ่งเห็นทันทีว่าฝั่งไหนหนักกว่า

ใช้ที่ไหนบ้าง — ผลสำรวจความพึงพอใจ ความเห็นต่อนโยบาย หรือผลการวิเคราะห์อารมณ์จากรีวิว

สร้างอย่างไร

  1. ขั้นที่ 1จัดระดับความเห็นให้เรียงตามลำดับจริง
  2. ขั้นที่ 2★ ตัดสินใจว่าจะจัดการระดับกลางอย่างไรและระบุไว้
  3. ขั้นที่ 3จัดให้เส้นกลางตรงกันทุกแถว
  4. ขั้นที่ 4ใช้สีสองขั้วที่มีกลางเป็นสีกลาง

ตัวอย่างคลาสสิก · การถกเถียงเรื่องวิธีแสดงข้อมูลสเกลลิเคิร์ต

นักวิเคราะห์ผลสำรวจถกเถียงกันมานานว่าควรจัดการระดับกลางอย่างไร บางฝ่ายบอกให้แบ่งครึ่ง บางฝ่ายบอกให้แยกออกไปต่างหากเพราะมันไม่ใช่ทั้งบวกและลบ ข้อสรุปที่ทุกฝ่ายเห็นตรงกันคือไม่ว่าจะเลือกวิธีไหน สิ่งที่สำคัญที่สุดคือระบุให้ชัดว่าใช้วิธีไหน

Wikipedia · Likert scale ↗

02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ

ข้อมูลความเห็นมักมาเป็นสเกลที่มีลำดับ เช่น แย่มาก แย่ เฉย ๆ ดี ดีมาก ซึ่งมีทิศทางชัดเจนจากลบไปบวก

กราฟแท่งซ้อนธรรมดาแสดงสัดส่วนได้ แต่ทุกแถวเริ่มจากขอบซ้ายเหมือนกัน ทำให้เทียบว่าฝั่งไหนหนักกว่าต้องคำนวณในหัว

Sentiment diverging bar แก้ด้วยการย้ายจุดเริ่มต้น โดยให้ระดับเชิงลบยื่นไปทางซ้ายและเชิงบวกยื่นไปทางขวาจากเส้นกลางร่วม

ผลคือคำถามที่สำคัญที่สุดอย่างข้อไหนได้รับความเห็นบวกมากกว่าลบ ตอบได้ด้วยการมองเส้นกลางครั้งเดียว

ประเด็นที่ต้องตัดสินใจและมักถูกละเลยคือระดับกลางอย่าง "เฉย ๆ" จะวางไว้ตรงไหน วิธีที่ใช้กันคือแบ่งครึ่งไว้สองฝั่ง หรือวางไว้ฝั่งเดียว หรือแยกออกไปเป็นแถบต่างหาก

ทั้งสามวิธีให้ภาพที่ต่างกันพอสมควร และวิธีที่ซื่อสัตย์ที่สุดคือเลือกวิธีใดวิธีหนึ่งแล้วระบุให้ชัด ไม่ใช่เลือกวิธีที่ทำให้ผลออกมาดูดีที่สุด

03ข้อมูลที่ต้องใช้

รูปทรงของข้อมูลตารางแบบยาว (หนึ่งแถวหนึ่งสังเกต)
จำนวนมิติที่เข้ารหัสได้3 มิติ
จำนวนแถวที่เหมาะ5–12 หัวข้อ × 5 ระดับขั้นต่ำ 9 แถว
เส้นฐานศูนย์ต้องเริ่มที่ศูนย์เส้นกลางคือจุดอ้างอิงที่ทำให้รูปแบบนี้มีความหมาย

คอลัมน์ที่ต้องเตรียม

คอลัมน์ทำหน้าที่ชนิดเข้ารหัสด้วยจำนวนค่าที่เหมาะหมายเหตุ
itemหัวข้อที่ถามหมวดหมู่y3–20 หัวข้อวางแนวนอนเพื่อให้อ่านคำถามได้
levelระดับความเห็นมีลำดับcolor3–7 ระดับ★ ต้องเรียงตามลำดับจริง
shareสัดส่วนตัวเลขต่อเนื่องlengthรวมได้ 100 ต่อหัวข้อความยาวของแต่ละส่วน

ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด

  1. ★ ตัดสินใจและบันทึกว่าจะจัดการระดับกลางอย่างไร
  2. ตรวจว่าสัดส่วนรวมได้ร้อยทุกหัวข้อ
  3. เรียงหัวข้อตามสัดส่วนฝั่งบวกเพื่อให้อ่านง่าย

ค่าที่หายไป — ผู้ไม่ตอบต้องแยกออกและรายงานจำนวน ไม่ใช่นับรวมเป็นเฉย ๆ

สเกลของแกน — ควรใช้สัดส่วนเป็นเปอร์เซ็นต์ และถ้าจำนวนผู้ตอบต่างกันมากต้องเขียนกำกับทุกแถว

กราฟจะเริ่มพังเมื่อไร

เกิน 7 ระดับ สีแยกไม่ออกและแต่ละส่วนบางเกินไป

หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม

item,level,share
ความเร็วในการส่ง,แย่มาก,11.7
ความเร็วในการส่ง,แย่,15.5
…

04อ่านแล้วเห็นอะไร

สิ่งที่เห็นได้จากภาพ

  • หัวข้อที่ได้ความเห็นบวกมากกว่าลบชัดเจน
  • หัวข้อที่ความเห็นแตกเป็นสองขั้ว
  • หัวข้อที่คนส่วนใหญ่เฉย ๆ
  • ระดับสุดขั้วที่มีสัดส่วนสูงผิดปกติ

สิ่งที่กราฟนี้ตอบไม่ได้

  • ★ เทียบสัดส่วนของระดับที่อยู่ปลายแถบได้ยาก เพราะไม่มีฐานร่วม
  • ว่าภาพจะต่างไปแค่ไหนถ้าจัดการระดับกลางอีกแบบ
  • เหตุผลเบื้องหลังความเห็น

อ่านตามลำดับนี้

  1. ดูเส้นกลางแล้วเทียบว่าฝั่งไหนยาวกว่า
  2. ดูระดับสุดขั้วทั้งสองข้างซึ่งมักสำคัญที่สุด
  3. ตรวจว่าจัดการระดับกลางอย่างไร

คำถามที่ตอบได้

  • หัวข้อไหนได้ความเห็นดีที่สุด
  • มีหัวข้อไหนที่ความเห็นแตกเป็นสองขั้ว
  • สัดส่วนคนที่ไม่พอใจมากมีเท่าไร

สัญญาณว่ามีอะไรผิด

  • ไม่ระบุวิธีจัดการระดับกลาง
  • ใช้สีที่ไม่มีลำดับกับสเกลที่มีลำดับ
  • ไม่เขียนจำนวนผู้ตอบของแต่ละหัวข้อ

05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน

ผู้ชมที่เหมาะทุกคน
เวลาที่ผู้ชมต้องใช้ไม่กี่วินาที
ขนาดเล็กสุดที่ยังอ่านได้480×300 px
สไลด์ผู้บริหาร
รายงานเชิงวิเคราะห์
สิ่งพิมพ์
สื่อสารกับคนทั่วไป
มือถือคำถามยาวและแถบบางเมื่อจอแคบ

ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย

  1. ★ ระบุวิธีจัดการระดับกลางไว้ในคำอธิบาย
  2. เขียนสัดส่วนรวมของฝั่งบวกและฝั่งลบไว้ปลายแถบ
  3. เขียนจำนวนผู้ตอบกำกับทุกหัวข้อ

รูปแบบชื่อกราฟที่ควรใช้

<หัวข้อ> ได้ความเห็นบวก <เปอร์เซ็นต์> ซึ่งสูงที่สุดในทุกหัวข้อ

06เอาไปใช้ต่อ

โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ sentiment-diverging-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง

# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด sentiment-diverging-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg")   # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd
import numpy as np

C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a"   # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"

df = pd.read_csv("sentiment-diverging-sample.csv")
df["share"] = pd.to_numeric(df["share"], errors="coerce")
NOTE = "center"   # ← ค่าจาก Playground

fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)

levels = ["แย่มาก", "แย่", "เฉย ๆ", "ดี", "ดีมาก"]
piv = df.pivot_table(index="item", columns="level", values="share").fillna(0)[levels]
piv = piv.div(piv.sum(axis=1), axis=0) * 100
# ★ วิธีที่ใช้: แบ่ง "เฉย ๆ" ครึ่งหนึ่งไปแต่ละฝั่ง
offset = piv[["แย่มาก", "แย่"]].sum(axis=1) + piv["เฉย ๆ"] / 2
piv = piv.loc[(100 - offset).sort_values().index]
colors = ["#c0392b", "#e8896f", "#d6d3cc", "#7fbf9a", "#1baf7a"]
left = -offset.loc[piv.index]
for lv, c in zip(levels, colors):
    ax.barh(piv.index, piv[lv], left=left, color=c, label=lv, height=0.68)
    left = left + piv[lv]
ax.axvline(0, color="#22201c", linewidth=1.4)        # เส้นกลางคือหัวใจ
ax.set_xlabel("สัดส่วน (%)")
ax.legend(ncol=5, frameon=False, bbox_to_anchor=(0.5, 1.12), loc="center")

ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False)   # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("sentiment-diverging.png", dpi=160)
print("เขียน sentiment-diverging.png แล้ว ·", len(df), "แถว")

ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*" · ทดสอบกับเวอร์ชัน 3.10

07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ

ข้อมูลตัวอย่าง · 25 แถว · seed 463● คำนวณใหม่ในเบราว์เซอร์ทันทีที่ปรับค่า
เฉย ๆ ถูกแบ่งครึ่ง
แย่มากแย่เฉย ๆดีดีมาก
ความเร็วในการส่งคุณภาพสินค้าราคาการตอบแชทขั้นตอนการคืนของ50%0%50%ความเร็วในการส่ง · แย่มาก · 9.8%ความเร็วในการส่ง · แย่ · 12.9%ความเร็วในการส่ง · เฉย ๆ · 21.4%ความเร็วในการส่ง · ดี · 25.3%ความเร็วในการส่ง · ดีมาก · 30.6%คุณภาพสินค้า · แย่มาก · 12.7%คุณภาพสินค้า · แย่ · 18.3%คุณภาพสินค้า · เฉย ๆ · 22.3%คุณภาพสินค้า · ดี · 20.4%คุณภาพสินค้า · ดีมาก · 26.3%ราคา · แย่มาก · 11.2%ราคา · แย่ · 15.5%ราคา · เฉย ๆ · 21.1%ราคา · ดี · 23.1%ราคา · ดีมาก · 29.1%การตอบแชท · แย่มาก · 6.2%การตอบแชท · แย่ · 15.9%การตอบแชท · เฉย ๆ · 19.0%การตอบแชท · ดี · 28.6%การตอบแชท · ดีมาก · 30.3%ขั้นตอนการคืนของ · แย่มาก · 6.5%ขั้นตอนการคืนของ · แย่ · 8.9%ขั้นตอนการคืนของ · เฉย ๆ · 23.7%ขั้นตอนการคืนของ · ดี · 27.3%ขั้นตอนการคืนของ · ดีมาก · 33.5%

ความเห็น "เฉย ๆ" ถูกแบ่งครึ่งไว้สองฝั่งของเส้นกลาง — ต้องบอกวิธีนี้ใน caption ไม่อย่างนั้นคนอ่านจะนับผิด

หัวข้อที่ลบมากสุดคุณภาพสินค้า
หัวข้อที่บวกมากสุดขั้นตอนการคืนของ
จำนวนหัวข้อ5
ดูข้อมูลเป็นตาราง (5 แถว)
diverging stacked bar 5 หัวข้อ 5 ระดับ
หัวข้อแย่มากแย่เฉย ๆดีดีมาก% ด้านลบ
ความเร็วในการส่ง9.8%12.9%21.4%25.3%30.6%33.4%
คุณภาพสินค้า12.7%18.3%22.3%20.4%26.3%42.1%
ราคา11.2%15.5%21.1%23.1%29.1%37.3%
การตอบแชท6.2%15.9%19.0%28.6%30.3%31.6%
ขั้นตอนการคืนของ6.5%8.9%23.7%27.3%33.5%27.3%

ลองแล้วจะเห็นอะไร

  • สังเกตอะไร: ลองจินตนาการว่าย้ายระดับกลางไปฝั่งลบทั้งหมด อันดับของหัวข้อจะเปลี่ยนได้เลย — จึงต้องระบุวิธีที่ใช้เสมอ

ข้อควรระวัง

  1. ★ ไม่ระบุวิธีจัดการระดับกลาง ทั้งที่มันเปลี่ยนอันดับของหัวข้อได้
  2. ใช้สีที่ไม่มีลำดับกับสเกลที่มีลำดับ ทำให้ผู้อ่านเรียงระดับในหัวไม่ได้
  3. นับผู้ไม่ตอบรวมเป็นเฉย ๆ ซึ่งเป็นคนละเรื่องกัน
  4. ไม่เขียนจำนวนผู้ตอบ ทำให้หัวข้อที่มีคนตอบสิบคนดูน่าเชื่อเท่าหัวข้อที่มีพันคน

เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้

  • สเกลไม่มีสองขั้ว เช่น หมวดหมู่ธรรมดา→ใช้แทน: percent-stacked-bar
  • มีหัวข้อเดียว→ใช้แทน: bar-chart
  • สนใจการเปลี่ยนแปลงตามเวลา→ใช้แทน: multi-line-chart

กราฟที่เกี่ยวข้อง

เทคนิคถัดไป · การ์ดตัวชี้วัด