กราฟวงรอบCycle Plot

01ภาพรวมของกราฟนี้

Cycle plot จัดข้อมูลใหม่โดยรวมเดือนเดียวกันของทุกปีไว้ด้วยกัน ภายในแต่ละเดือนวาดแนวโน้มข้ามปี และมีเส้นค่าเฉลี่ยของเดือนนั้นกำกับ ผลคือแยก "รูปแบบฤดูกาล" ออกจาก "แนวโน้มระยะยาว" ได้ชัดเจน ซึ่งกราฟเส้นธรรมดาผสมสองอย่างนี้ไว้ด้วยกัน

ใช้ที่ไหนบ้าง — ยอดขายรายเดือนหลายปี ปริมาณการใช้ไฟฟ้าตามฤดู จำนวนนักท่องเที่ยวรายเดือน หรือข้อมูลใดที่มีทั้งฤดูกาลและแนวโน้ม

สร้างอย่างไร

1. ขั้นที่ 1จัดกลุ่มข้อมูลตามตำแหน่งในรอบ เช่น เดือน
2. ขั้นที่ 2ภายในแต่ละกลุ่มเรียงตามปี
3. ขั้นที่ 3วาดเส้นแนวโน้มภายในกลุ่ม
4. ขั้นที่ 4ลากเส้นค่าเฉลี่ยของแต่ละกลุ่ม

02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ

ข้อมูลรายเดือนหลายปีมีสองเรื่องปนกันอยู่ คือแนวโน้มระยะยาวที่ค่อย ๆ ขึ้นหรือลง กับรูปแบบฤดูกาลที่ซ้ำทุกปี กราฟเส้นธรรมดาแสดงทั้งสองรวมกันจนแยกไม่ออกว่าการเพิ่มขึ้นครั้งนี้เป็นเพราะฤดูกาลหรือเพราะธุรกิจโตจริง

Cycle plot จัดข้อมูลใหม่ทั้งหมด แทนที่จะเรียงตามเวลาจริง มันเอาเดือนมกราคมของทุกปีมาไว้ด้วยกัน แล้วกุมภาพันธ์ของทุกปีไว้ด้วยกัน เรียงไปเรื่อย ๆ

ภายในแต่ละกลุ่มจึงมีเส้นสั้น ๆ ที่แสดงว่าเดือนมกราคมของแต่ละปีเปลี่ยนไปอย่างไร ถ้าเส้นนี้ชันขึ้น แปลว่าธุรกิจโตจริงในเดือนนั้น ไม่ใช่แค่ผลของฤดูกาล

เส้นแนวนอนที่พาดในแต่ละกลุ่มคือค่าเฉลี่ยของเดือนนั้น เมื่อดูเส้นเฉลี่ยทั้ง 12 กลุ่มพร้อมกัน เราจะเห็นรูปร่างของฤดูกาลชัดเจนโดยไม่มีแนวโน้มมารบกวน

สิ่งที่กราฟนี้ตอบได้และกราฟอื่นตอบยากคือ "เดือนที่ยอดสูงสุดยังโตอยู่ไหม" ซึ่งเป็นคำถามที่สำคัญมากในธุรกิจที่มีฤดูกาลแรง

03ข้อมูลที่ต้องใช้

คอลัมน์ที่ต้องเตรียม

ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด

1. สกัดตำแหน่งในรอบจากวันที่
2. ตรวจว่ามีข้อมูลครบทุกกลุ่มในทุกรอบ
3. คำนวณค่าเฉลี่ยของแต่ละกลุ่มไว้ลากเส้น

ค่าที่หายไป — รอบที่ขาดข้อมูลบางกลุ่มจะทำให้ค่าเฉลี่ยของกลุ่มนั้นบิด ต้องระบุจำนวนรอบที่ใช้คำนวณในแต่ละกลุ่ม

สเกลของแกน — linear และต้องใช้สเกลร่วมกันทุกกลุ่ม ไม่อย่างนั้นการเทียบข้ามกลุ่มจะไม่มีความหมาย

หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม

date,month,value
…

04อ่านแล้วเห็นอะไร

อ่านตามลำดับนี้

1. ดูเส้นเฉลี่ยของทั้ง 12 กลุ่มก่อนเพื่ออ่านรูปร่างฤดูกาล
2. ดูความชันของเส้นสั้นในแต่ละกลุ่มเพื่ออ่านแนวโน้ม
3. หากลุ่มที่ชันต่างจากกลุ่มอื่น

05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน

ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย

1. เขียนว่าแกนนอนคือกลุ่มตามฤดูกาล ไม่ใช่เวลาที่ไหลต่อเนื่อง
2. ทำให้เส้นค่าเฉลี่ยเด่นกว่าเส้นรายปี
3. เขียนจำนวนรอบที่ใช้คำนวณ

06เอาไปใช้ต่อ

โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ cycle-plot-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง

# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด cycle-plot-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg")   # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd
import numpy as np

C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a"   # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"

df = pd.read_csv("cycle-plot-sample.csv")
df["value"] = pd.to_numeric(df["value"], errors="coerce")
NOTE = "within"   # ← ค่าจาก Playground

fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)

df["date"] = pd.to_datetime(df["date"])
months = list(dict.fromkeys(df["month"]))
overall = df["value"].mean()
for i, m in enumerate(months):
    g = df[df["month"] == m].sort_values("date")
    xs = np.linspace(i - 0.38, i + 0.38, len(g))
    ax.plot(xs, g["value"], color="#5598e7", linewidth=1.6)      # แนวโน้มข้ามปีภายในเดือน
    ax.plot([i - 0.42, i + 0.42], [g["value"].mean()] * 2, color=C1, linewidth=2.6)  # ค่าเฉลี่ยของเดือน
ax.axhline(overall, color=INK, linestyle="--", linewidth=1)
ax.set_xticks(range(len(months))); ax.set_xticklabels(months, fontsize=8)
ax.set_ylabel("ค่า")

ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False)   # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("cycle-plot.png", dpi=160)
print("เขียน cycle-plot.png แล้ว ·", len(df), "แถว")

ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*" · ทดสอบกับเวอร์ชัน 3.10

07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ

ข้อควรระวัง

1. ใช้สเกลต่างกันในแต่ละกลุ่ม ทำให้เทียบข้ามกลุ่มไม่ได้
2. ไม่อธิบายว่าแกนนอนไม่ใช่เวลาที่ไหลต่อเนื่อง ผู้อ่านจะตีความผิดทั้งกราฟ
3. ใช้กับข้อมูลที่มีน้อยกว่า 3 รอบ ซึ่งเส้นภายในกลุ่มไม่มีความหมาย
4. ทำให้เส้นรายปีเด่นกว่าเส้นค่าเฉลี่ย จนรูปร่างฤดูกาลมองไม่เห็น

เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้

• ข้อมูลไม่มีรูปแบบฤดูกาล→ใช้แทน: line-chart
• ต้องการดูเหตุการณ์เฉพาะกิจตามลำดับเวลาจริง→ใช้แทน: line-chart
• ต้องการแยกส่วนประกอบเชิงสถิติอย่างเป็นทางการ→ใช้แทน: seasonal-decomposition

กราฟที่เกี่ยวข้อง