เทคนิคที่ 102 · PYTHON / JAVASCRIPT

ภาพชุดเปรียบเทียบSmall Multiples

เทียบหลายกลุ่มโดยไม่มีเส้นตัดกันเลย

1
พื้นฐานควรรู้ก่อน · อ่านกราฟเส้นหรือกราฟแท่งเป็น
ลองเล่น

01ภาพรวมของกราฟนี้

Small multiples แยกแต่ละกลุ่มเป็นภาพย่อยที่ใช้แกนเดียวกันทุกภาพ แก้ปัญหาเส้นตัดกันของกราฟหลายเส้นได้สมบูรณ์ และรองรับกลุ่มได้มากกว่าสิบเท่า กฎเหล็กคือทุกภาพต้องใช้แกนเดียวกัน ไม่อย่างนั้นการเทียบก็ไร้ความหมาย

เปรียบเทียบให้เห็นภาพ

เหมือนวางรูปถ่ายหลายใบเรียงบนโต๊ะแทนที่จะซ้อนกันเป็นกอง ซึ่งเห็นทุกใบพร้อมกันและเทียบได้ทันที

ใช้ที่ไหนบ้าง — เทียบแนวโน้มของหลายสาขา หลายสินค้า หรือหลายกลุ่มลูกค้า ที่กราฟหลายเส้นจะกลายเป็นเส้นพันกัน

สร้างอย่างไร

  1. ขั้นที่ 1★ คำนวณแกนจากข้อมูลทุกกลุ่มรวมกันแล้วใช้แกนเดียวกันทุกภาพ
  2. ขั้นที่ 2เรียงภาพตามค่าที่มีความหมาย ไม่ใช่ตามตัวอักษร
  3. ขั้นที่ 3ใช้ขนาดและรูปแบบเดียวกันทุกภาพ
  4. ขั้นที่ 4ใส่แกนเต็มเฉพาะภาพมุมซ้ายล่าง

ตัวอย่างคลาสสิก · Small multiples ในงานของ Edward Tufte

Tufte ยกภาพชุดเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่ทรงพลังที่สุดของการแสดงข้อมูล โดยชี้ว่าเมื่อผู้อ่านเรียนรู้วิธีอ่านภาพแรกแล้ว ภาพที่เหลือก็อ่านได้ทันทีโดยไม่มีต้นทุนเพิ่ม ทำให้ใส่ข้อมูลได้มากขึ้นมากโดยที่ภาระในการอ่านแทบไม่เพิ่มเลย

Wikipedia · Small multiple ↗

02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ

เมื่อต้องเทียบแนวโน้มของหลายกลุ่ม ปฏิกิริยาแรกของคนส่วนใหญ่คือวาดทุกเส้นลงในกราฟเดียว

ปัญหาคือเมื่อเกินสี่ห้าเส้น เส้นจะตัดกันจนผู้อ่านต้องใช้พลังไปกับการแกะว่าเส้นไหนเป็นของใคร แทนที่จะได้ดูรูปแบบ

Small multiples แก้ด้วยการเลิกซ้อน แล้วให้ทุกกลุ่มมีภาพของตัวเอง ผู้อ่านจึงเทียบด้วยการกวาดสายตาซึ่งเร็วและแม่นกว่ามาก

ข้อได้เปรียบเชิงปริมาณคือรองรับได้ถึงยี่สิบถึงสามสิบกลุ่มโดยไม่พัง ขณะที่กราฟหลายเส้นเริ่มพังตั้งแต่ห้าเส้น

กฎเหล็กข้อเดียวที่ห้ามละเมิดคือทุกภาพต้องใช้แกนเดียวกัน ถ้าแต่ละภาพปรับแกนของตัวเองให้พอดี กลุ่มที่มีค่าน้อยจะดูมีความผันผวนเท่ากับกลุ่มใหญ่ ซึ่งเป็นการโกหกที่ร้ายแรง

ราคาที่จ่ายคือแต่ละภาพเล็กลง จึงเห็นรายละเอียดปลีกย่อยน้อยลง และการเทียบค่าที่จุดเวลาเดียวกันข้ามภาพก็ทำได้ยากกว่าเส้นที่ซ้อนกัน

03ข้อมูลที่ต้องใช้

รูปทรงของข้อมูลตารางแบบยาว (หนึ่งแถวหนึ่งสังเกต)
จำนวนมิติที่เข้ารหัสได้3 มิติ
จำนวนแถวที่เหมาะ6–20 ภาพย่อยขั้นต่ำ 9 แถว
เส้นฐานศูนย์เลือกได้ขึ้นกับชนิดของกราฟย่อยที่ใช้

คอลัมน์ที่ต้องเตรียม

คอลัมน์ทำหน้าที่ชนิดเข้ารหัสด้วยจำนวนค่าที่เหมาะหมายเหตุ
groupกลุ่มหมวดหมู่row3–30 กลุ่มแต่ละกลุ่มเป็นหนึ่งภาพย่อย
itemลำดับหรือเวลามีลำดับx5–200 จุดแกนนอนของทุกภาพเหมือนกัน
ราคาค่าที่วัดตัวเลขต่อเนื่องyต่อเนื่อง★ แกนตั้งต้องเหมือนกันทุกภาพ

ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด

  1. ★ คำนวณช่วงแกนจากข้อมูลทุกกลุ่มรวมกัน
  2. เลือกเกณฑ์เรียงภาพที่มีความหมาย เช่น ขนาดหรือค่าล่าสุด
  3. ตรวจว่าทุกกลุ่มมีช่วงเวลาครบเท่ากัน

ค่าที่หายไป — กลุ่มที่ข้อมูลไม่ครบต้องเว้นช่องว่างให้เห็น ไม่ใช่บีบภาพให้เต็ม

สเกลของแกน — ★ แกนเดียวกันทุกภาพโดยไม่มีข้อยกเว้น และถ้าจำเป็นต้องใช้แกนต่างกันจริง ๆ ต้องเขียนเตือนให้เด่นที่สุดในภาพ

กราฟจะเริ่มพังเมื่อไร

เกิน 40 ภาพ แต่ละภาพเล็กจนเห็นแค่รูปทรงคร่าว ๆ

หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม

item,group,ราคา,ความเร็ว,ความจุ,น้ำหนัก,คะแนนรีวิว
รุ่น A,รุ่นประหยัด,167,48.5,17.6,30.9,3.17
รุ่น B,รุ่นมาตรฐาน,301,55.7,30.4,20,4.09
…

04อ่านแล้วเห็นอะไร

สิ่งที่เห็นได้จากภาพ

  • กลุ่มที่มีรูปแบบต่างจากกลุ่มอื่นชัดเจน
  • รูปแบบร่วมที่เกิดขึ้นกับทุกกลุ่มพร้อมกัน
  • ขนาดสัมพัทธ์ระหว่างกลุ่มเมื่อใช้แกนร่วม

สิ่งที่กราฟนี้ตอบไม่ได้

  • ★ เทียบค่าที่จุดเวลาเดียวกันข้ามภาพให้แม่น ซึ่งกราฟหลายเส้นทำได้ดีกว่า
  • รายละเอียดปลีกย่อยเพราะแต่ละภาพเล็ก

อ่านตามลำดับนี้

  1. ดูภาพทั้งหมดรวดเดียวเพื่อหารูปแบบร่วม
  2. มองหาภาพที่รูปร่างต่างจากเพื่อน
  3. ตรวจว่าใช้แกนเดียวกันทุกภาพหรือไม่

คำถามที่ตอบได้

  • กลุ่มไหนมีพฤติกรรมต่างจากกลุ่มอื่น
  • มีอะไรที่เกิดกับทุกกลุ่มพร้อมกันไหม
  • กลุ่มไหนใหญ่ที่สุด

สัญญาณว่ามีอะไรผิด

  • ★ แต่ละภาพใช้แกนของตัวเอง
  • เรียงภาพตามตัวอักษรทั้งที่มีเกณฑ์ที่มีความหมายกว่า
  • ขนาดภาพไม่เท่ากัน

05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน

ผู้ชมที่เหมาะทุกคน เพราะแต่ละภาพย่อยเป็นกราฟธรรมดาที่คุ้นเคย
เวลาที่ผู้ชมต้องใช้ไม่กี่วินาที
ขนาดเล็กสุดที่ยังอ่านได้520×360 px
รายงานเชิงวิเคราะห์
สิ่งพิมพ์
สไลด์ผู้บริหาร
dashboard ที่อัปเดตตลอด
มือถือภาพย่อยเล็กจนอ่านไม่ได้

ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย

  1. ★ เขียนให้ชัดว่าทุกภาพใช้แกนเดียวกัน
  2. ใส่ค่าล่าสุดเป็นตัวเลขในแต่ละภาพ
  3. ใช้สีเน้นเฉพาะภาพที่ต้องการชี้

รูปแบบชื่อกราฟที่ควรใช้

<ตัวชี้วัด> ของ <จำนวน> <กลุ่ม> โดยใช้แกนเดียวกันทุกภาพ

06เอาไปใช้ต่อ

โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ small-multiples-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง

# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด small-multiples-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg")   # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd
import matplotlib.pyplot as plt
import math

C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a"   # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"

df = pd.read_csv("small-multiples-sample.csv")
df["ราคา"] = pd.to_numeric(df["ราคา"], errors="coerce")
df["ความเร็ว"] = pd.to_numeric(df["ความเร็ว"], errors="coerce")
df["ความจุ"] = pd.to_numeric(df["ความจุ"], errors="coerce")
NOTE = "shared"   # ← ค่าจาก Playground

fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)

groups = list(df["group"].unique())
lo, hi = df["ราคา"].min(), df["ราคา"].max()          # ★ ช่วงร่วมจากทุกกลุ่ม
cols = 3; rows_n = math.ceil(len(groups) / cols)
fig, axes = plt.subplots(rows_n, cols, figsize=(10, 3 * rows_n),
                         sharex=True, sharey=True,     # ★ sharey บังคับแกนร่วม
                         constrained_layout=True)
for ax_, g in zip(axes.ravel(), groups):
    d = df[df["group"] == g]
    ax_.plot(range(len(d)), d["ราคา"], color=C1, linewidth=2)
    ax_.set_title(g, fontsize=10, loc="left")
    ax_.set_ylim(lo, hi)
for ax_ in axes.ravel()[len(groups):]:
    ax_.set_visible(False)

ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False)   # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("small-multiples.png", dpi=160)
print("เขียน small-multiples.png แล้ว ·", len(df), "แถว")

ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*" · ทดสอบกับเวอร์ชัน 3.10

07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ

ข้อมูลตัวอย่าง · 12 แถว · seed 197● คำนวณใหม่ในเบราว์เซอร์ทันทีที่ปรับค่า
ทุกภาพใช้แกนเดียวกัน
รุ่นประหยัด—รุ่นประหยัด · —รุ่นมาตรฐาน—รุ่นมาตรฐาน · —รุ่นพรีเมียม—รุ่นพรีเมียม · —ทุกแผงใช้สเกลแกนตั้งเดียวกัน จึงเทียบข้ามแผงได้

ถ้าแต่ละแผงใช้สเกลของตัวเอง ภาพจะโกหกทันที — สเกลร่วมคือเงื่อนไขของกราฟชนิดนี้

จำนวนแผง3
สเกลร่วม—–—
จุดต่อแผง4
ดูข้อมูลเป็นตาราง (3 แถว)
small multiples 3 แผง
กลุ่มต่ำสุดสูงสุดล่าสุด
รุ่นประหยัด———
รุ่นมาตรฐาน———
รุ่นพรีเมียม———

ลองแล้วจะเห็นอะไร

  • สังเกตอะไร: ลองจินตนาการว่าแต่ละภาพปรับแกนให้พอดีกับตัวเอง กลุ่มเล็กจะดูผันผวนเท่ากลุ่มใหญ่ ซึ่งเป็นการโกหกที่พบบ่อยมาก

ข้อควรระวัง

  1. ★ ให้แต่ละภาพใช้แกนของตัวเอง ทำให้กลุ่มเล็กดูผันผวนเท่ากลุ่มใหญ่
  2. เรียงภาพตามตัวอักษรทั้งที่มีเกณฑ์ที่มีความหมายกว่า
  3. ใส่ภาพมากเกินจนแต่ละภาพเล็กจนไม่เห็นอะไร
  4. ใส่แกนเต็มทุกภาพจนหมึกของแกนมากกว่าหมึกของข้อมูล

เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้

  • ต้องเทียบค่าที่จุดเวลาเดียวกันให้แม่น→ใช้แทน: multi-line-chart
  • มีกลุ่มเดียวหรือสองกลุ่ม→ใช้แทน: line-chart ธรรมดา
  • มีกลุ่มมากกว่า 40 กลุ่ม→ใช้แทน: heatmap-matrix

กราฟที่เกี่ยวข้อง

เทคนิคถัดไป · ตารางความร้อน