01ภาพรวมของกราฟนี้
Bump chart ทิ้งค่าจริงแล้ววาดเฉพาะอันดับตามเวลา ผลคือการแซงกันกลายเป็นเส้นตัดกันที่สายตาจับได้ทันที ซึ่งกราฟเส้นของค่าจริงมักซ่อนไว้เมื่อค่าใกล้เคียงกัน แลกกับการที่ขนาดของช่องว่างระหว่างอันดับหายไปหมด
เปรียบเทียบให้เห็นภาพ
เหมือนตารางคะแนนลีกฟุตบอลที่ดูแค่ว่าทีมไหนอยู่อันดับเท่าไรในแต่ละสัปดาห์ โดยไม่สนว่าคะแนนห่างกันเท่าไร
ใช้ที่ไหนบ้าง — อันดับส่วนแบ่งตลาดรายไตรมาส อันดับความนิยมของหมวดสินค้า หรืออันดับของทีมในลีกตามฤดูกาล
สร้างอย่างไร
- ขั้นที่ 1คำนวณอันดับของแต่ละรายการในแต่ละช่วงเวลา
- ขั้นที่ 2วาดเส้นเชื่อมอันดับของรายการเดียวกัน
- ขั้นที่ 3กลับแกนตั้งให้อันดับ 1 อยู่บนสุด
- ขั้นที่ 4ติดชื่อไว้ปลายเส้นทั้งสองข้าง
ตัวอย่างคลาสสิก · ตารางอันดับลีกกีฬาตลอดฤดูกาล
สื่อกีฬาใช้กราฟอันดับแสดงตำแหน่งของแต่ละทีมในทุกสัปดาห์ของฤดูกาล เพราะสิ่งที่แฟนกีฬาสนใจคือการแซงกันมากกว่าคะแนนที่แท้จริง รูปแบบนี้จึงตรงกับคำถามของผู้อ่านพอดี แม้จะทิ้งข้อมูลเรื่องช่องว่างคะแนนไปก็ตาม
02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ
เวลาดูกราฟเส้นของยอดขายหลายแบรนด์ ถ้าทุกแบรนด์โตขึ้นพร้อมกัน เราจะเห็นแต่เส้นที่ขึ้นขนานกันและมองไม่ออกว่าใครแซงใคร
Bump chart แก้ด้วยการเปลี่ยนคำถาม แทนที่จะถามว่ายอดเท่าไร ก็ถามว่าอยู่อันดับที่เท่าไร พอเปลี่ยนแล้วการแซงกันก็กลายเป็นเส้นสองเส้นตัดกันซึ่งเห็นได้ทันที
แกนตั้งต้องกลับด้านเสมอ ให้อันดับ 1 อยู่บนสุด เพราะคนคาดหวังว่าอันดับดีกว่าอยู่สูงกว่า ถ้าไม่กลับ ภาพจะอ่านกลับด้านทั้งกราฟ
สิ่งที่หายไปคือขนาด อันดับ 1 กับอันดับ 2 อาจห่างกันนิดเดียวหรือห่างกันมหาศาลก็ได้ กราฟนี้บอกไม่ได้เลย ซึ่งอาจทำให้เรื่องเล่าดูดราม่ากว่าความจริง
ทางแก้ที่นิยมคือใช้ความหนาของเส้นหรือขนาดของจุดแทนค่าจริง ทำให้ได้ทั้งอันดับและขนาดในภาพเดียว แต่ก็ทำให้ภาพซับซ้อนขึ้น
03ข้อมูลที่ต้องใช้
คอลัมน์ที่ต้องเตรียม
| คอลัมน์ | ทำหน้าที่ | ชนิด | เข้ารหัสด้วย | จำนวนค่าที่เหมาะ | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|---|---|
brand | รายการที่จัดอันดับ | หมวดหมู่ | color | 3–10 รายการ | เกิน 10 เส้นจะพันกันจนตามไม่ได้ |
period | ช่วงเวลา | มีลำดับ | x | 3–15 ช่วง | ต้องเรียงตามลำดับเวลา |
rank | อันดับ | มีลำดับ | y | 1 ถึงจำนวนรายการ | ★ แกนตั้งต้องกลับด้านให้อันดับ 1 อยู่บนสุด |
ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด
- คำนวณอันดับจากค่าจริงในแต่ละช่วงเวลา
- จัดการกรณีอันดับเสมอกันและระบุวิธีที่ใช้
- ตรวจว่าทุกรายการมีอันดับครบทุกช่วงเวลา
ค่าที่หายไป — รายการที่ไม่มีข้อมูลในบางช่วงต้องหักเส้น ห้ามลากข้าม เพราะจะดูเหมือนอันดับคงที่ทั้งที่ไม่รู้
สเกลของแกน — แกนตั้งเป็นอันดับที่กลับด้าน และระยะระหว่างอันดับเท่ากันหมดเสมอ ซึ่งเป็นทั้งจุดแข็งและจุดอ่อน
กราฟจะเริ่มพังเมื่อไร
เกิน 12 รายการ เส้นจะพันกันจนตามรายการเดียวไม่ได้
หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม
period,brand,score,rank
ม.ค.,แบรนด์ ก,99.1,1
ม.ค.,แบรนด์ ข,89.9,2
…04อ่านแล้วเห็นอะไร
สิ่งที่เห็นได้จากภาพ
- จุดที่เส้นตัดกันซึ่งคือการแซง
- รายการที่ไต่อันดับขึ้นอย่างต่อเนื่อง
- รายการที่อันดับนิ่งตลอด
- ช่วงเวลาที่มีการสลับอันดับกันวุ่นวาย
สิ่งที่กราฟนี้ตอบไม่ได้
- ★ ไม่บอกขนาดของช่องว่างระหว่างอันดับ — อันดับ 1 กับ 2 อาจห่างกันนิดเดียวหรือมหาศาล
- ไม่บอกว่าทุกรายการโตขึ้นหรือหดลงพร้อมกัน
อ่านตามลำดับนี้
- หาเส้นที่ตัดกันซึ่งคือจุดแซง
- ตามเส้นของรายการที่สนใจจากซ้ายไปขวา
- ดูว่าแถวบนสุดมีการเปลี่ยนมือไหม
คำถามที่ตอบได้
- ใครแซงใครและเมื่อไร
- ใครไต่อันดับเร็วที่สุด
- อันดับหนึ่งเปลี่ยนมือกี่ครั้ง
สัญญาณว่ามีอะไรผิด
- แกนตั้งไม่ได้กลับด้าน ทำให้อันดับ 1 อยู่ล่างสุด
- เส้นลากข้ามช่วงที่ไม่มีข้อมูล
- ไม่บอกว่าอันดับคำนวณจากอะไร
05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน
ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย
- ติดชื่อรายการไว้ปลายเส้นทั้งสองข้าง
- เน้นเส้นที่เป็นประเด็นและทำเส้นอื่นเป็นสีเทา
- ทำเครื่องหมายจุดแซงที่สำคัญ
- เขียนว่าอันดับคำนวณจากตัวชี้วัดอะไร
รูปแบบชื่อกราฟที่ควรใช้
<รายการ> แซง <รายการ> ขึ้นเป็นอันดับหนึ่งเมื่อ <ช่วงเวลา>
06เอาไปใช้ต่อ
โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ bump-chart-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง
# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด bump-chart-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg") # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd
C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a" # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"
df = pd.read_csv("bump-chart-sample.csv")
df["score"] = pd.to_numeric(df["score"], errors="coerce")
df["rank"] = pd.to_numeric(df["rank"], errors="coerce")
NOTE = "cross" # ← ค่าจาก Playground
fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)
periods = list(dict.fromkeys(df["period"]))
for i, (brand, g) in enumerate(df.groupby("brand")):
g = g.set_index("period").loc[periods].reset_index()
ax.plot(g["period"], g["rank"], marker="o", markersize=8, linewidth=2.2,
color=[C1, C2, C3, "#eda100", "#e87ba4"][i % 5], label=brand)
ax.annotate(brand, (len(periods) - 1, g["rank"].iloc[-1]), xytext=(10, 0),
textcoords="offset points", va="center", fontsize=9)
ax.invert_yaxis() # ★ อันดับ 1 ต้องอยู่บนสุด
ax.set_yticks(range(1, df["rank"].max() + 1))
ax.set_ylabel("อันดับ"); ax.grid(axis="y", alpha=0.25, linestyle="--")
ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False) # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("bump-chart.png", dpi=160)
print("เขียน bump-chart.png แล้ว ·", len(df), "แถว")07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ
อันดับซ่อนขนาดของช่องว่าง — อันดับ 1 กับ 2 อาจห่างกันนิดเดียวหรือห่างกันมากก็ได้
ดูข้อมูลเป็นตาราง (8 แถว)
| ช่วง | แบรนด์ ก | แบรนด์ ข | แบรนด์ ค | แบรนด์ ง | แบรนด์ จ |
|---|---|---|---|---|---|
| ม.ค. | #1 | #2 | #3 | #4 | #5 |
| ก.พ. | #1 | #2 | #4 | #3 | #5 |
| มี.ค. | #1 | #2 | #4 | #3 | #5 |
| เม.ย. | #1 | #2 | #4 | #3 | #5 |
| พ.ค. | #1 | #2 | #4 | #3 | #5 |
| มิ.ย. | #1 | #2 | #4 | #3 | #5 |
| ก.ค. | #2 | #1 | #4 | #3 | #5 |
| ส.ค. | #2 | #1 | #4 | #3 | #5 |
ลองแล้วจะเห็นอะไร
- สังเกตอะไร: เปิดตารางข้อมูลแล้วดูคะแนนจริง จะเห็นว่าบางการแซงเกิดจากคะแนนที่ต่างกันนิดเดียว ซึ่งกราฟอันดับทำให้ดูดราม่ากว่าความจริง
ข้อควรระวัง
- ★ ไม่กลับแกนตั้ง ทำให้อันดับ 1 อยู่ล่างสุดและภาพอ่านกลับด้าน
- ลืมว่าอันดับซ่อนขนาดของช่องว่าง ทำให้เรื่องเล่าดูดราม่ากว่าความจริง
- ใส่รายการเกิน 10 รายการจนเส้นพันกัน
- ลากเส้นข้ามช่วงที่ไม่มีข้อมูล
- ไม่บอกว่าอันดับคำนวณจากตัวชี้วัดอะไร
เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้
- ขนาดของความต่างสำคัญ→ใช้แทน: multi-line-chart ของค่าจริง
- มีเพียงสองช่วงเวลา→ใช้แทน: slope-chart
- มีมากกว่า 12 รายการ→ใช้แทน: heatmap-matrix ของอันดับ