กราฟแท่งรัศมีRadial Bar Chart

01ภาพรวมของกราฟนี้

Radial bar chart เอาแกนหมวดของกราฟแท่งมาดัดเป็นวงกลม แท่งจึงยื่นออกจากศูนย์กลาง ข้อดีคือสื่อความเป็นรอบของข้อมูลได้ตรง ข้อเสียคือแท่งที่อยู่วงนอกมีพื้นที่มากกว่าแท่งวงในที่ค่าเท่ากัน ทำให้อ่านเทียบกันได้ไม่แม่น

ใช้ที่ไหนบ้าง — ปริมาณการใช้งานรายชั่วโมงในหนึ่งวัน ยอดขายรายเดือนที่ต้องการสื่อว่าวนซ้ำทุกปี หรือทิศทางลม

สร้างอย่างไร

1. ขั้นที่ 1ตรวจว่าข้อมูลวนเป็นรอบจริง
2. ขั้นที่ 2กำหนดจุดเริ่มของวงให้มีความหมาย
3. ขั้นที่ 3วาดแท่งยื่นจากรัศมีชั้นใน
4. ขั้นที่ 4ติดป้ายรอบวงให้อ่านได้

02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ

ข้อมูลบางชนิดวนเป็นรอบโดยธรรมชาติ เช่น ชั่วโมงในหนึ่งวัน เดือนในหนึ่งปี หรือทิศทางลม สิ่งเหล่านี้มีคุณสมบัติที่กราฟแท่งตรงสื่อไม่ได้ คือ "ปลายทางเชื่อมกลับไปหาจุดเริ่ม"

ในกราฟแท่งตรง เดือนธันวาคมอยู่ขวาสุดและมกราคมอยู่ซ้ายสุด ดูเหมือนอยู่คนละฟากโลก ทั้งที่จริงมันติดกัน กราฟรัศมีแก้ข้อนี้ได้เพราะธันวาคมกับมกราคมมาอยู่ติดกันจริง ๆ

ราคาที่ต้องจ่ายหนักกว่าที่หลายคนคิด แท่งที่อยู่ไกลจากศูนย์กลางมีเส้นรอบวงยาวกว่า พื้นที่จึงมากกว่าแท่งใกล้ศูนย์กลางที่ค่าเท่ากัน ตาเราอ่านพื้นที่ไปด้วยโดยไม่รู้ตัว ค่าที่เท่ากันจึงดูไม่เท่ากัน

นอกจากนี้ความยาวของแท่งยังวัดจากเส้นโค้ง ไม่ใช่เส้นตรง การเทียบความยาวสองแท่งที่อยู่คนละมุมจึงยากกว่าการเทียบแท่งที่วางเรียงกันบนเส้นฐานเดียวกันอย่างชัดเจน

สรุปคือใช้กราฟนี้ต่อเมื่อความเป็นรอบสำคัญกว่าความแม่นในการอ่านค่า ถ้าคำถามคือ "เดือนไหนมากที่สุด" ให้ใช้แท่งตรง แต่ถ้าคำถามคือ "จังหวะของทั้งรอบเป็นอย่างไร" กราฟรัศมีจะเล่าได้ดีกว่า

03ข้อมูลที่ต้องใช้

คอลัมน์ที่ต้องเตรียม

ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด

1. ตรวจว่าหมวดวนเป็นรอบจริง
2. เรียงตามลำดับของรอบ ห้ามเรียงตามค่า
3. กำหนดจุดเริ่มของวงที่มีความหมาย เช่น เที่ยงคืนหรือมกราคม

ค่าที่หายไป — หมวดที่ไม่มีข้อมูลต้องเว้นช่องว่างไว้ในวง ห้ามข้าม เพราะตำแหน่งบนวงคือตัวบอกว่าเป็นหมวดไหน

สเกลของแกน — linear จากรัศมีชั้นในออกไปชั้นนอก และควรเว้นรูตรงกลางไว้ เพราะรัศมีใกล้ศูนย์บีบจนอ่านไม่ได้

หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม

category,value
…

04อ่านแล้วเห็นอะไร

อ่านตามลำดับนี้

1. หาจุดเริ่มของวงและทิศทางการอ่าน
2. มองภาพรวมว่าส่วนไหนของวงหนากว่า
3. ดูตัวเลขกำกับเมื่อจะเทียบค่าจริง
4. อย่าเทียบความยาวข้ามมุมด้วยสายตาเพียงอย่างเดียว

05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน

ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย

1. ติดตัวเลขที่ปลายแท่งทุกแท่ง เพราะอ่านจากรัศมีไม่แม่น
2. เขียนชัดว่าวงเริ่มที่ไหนและอ่านตามเข็มหรือทวนเข็ม
3. วาดวงประของค่าอ้างอิงเช่นค่าเฉลี่ย

06เอาไปใช้ต่อ

โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ radial-bar-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง

# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด radial-bar-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg")   # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd
import numpy as np

C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a"   # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"

df = pd.read_csv("radial-bar-sample.csv")
df["value"] = pd.to_numeric(df["value"], errors="coerce")
NOTE = "radial"   # ← ค่าจาก Playground

fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)

fig.clf()
ax = fig.add_subplot(projection="polar")     # ต้องใช้แกนเชิงขั้ว
d = df.head(8)
angles = np.linspace(0, 2 * np.pi, len(d), endpoint=False)
width = 2 * np.pi / len(d) * 0.88
ax.bar(angles, d["value"], width=width, bottom=d["value"].max() * 0.3, color=C1)  # bottom = รูตรงกลาง
ax.set_xticks(angles); ax.set_xticklabels(d["category"], fontsize=8)
ax.set_yticklabels([])
ax.set_title("ปริมาณตามรอบ", loc="left")

ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False)   # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("radial-bar.png", dpi=160)
print("เขียน radial-bar.png แล้ว ·", len(df), "แถว")

ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*" · ทดสอบกับเวอร์ชัน 3.10

07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ

ข้อควรระวัง

1. ใช้กับหมวดที่ไม่ได้วนเป็นรอบ ซึ่งทำให้เสียความแม่นโดยไม่ได้อะไรกลับมา
2. ไม่เว้นรูตรงกลาง ทำให้แท่งที่ค่าน้อยบีบจนหายไป
3. เรียงตามค่าแทนที่จะเรียงตามลำดับของรอบ ซึ่งทำลายเหตุผลเดียวที่ใช้กราฟนี้
4. ไม่ติดตัวเลขกำกับ ทำให้คนอ่านต้องเดาค่าจากรัศมีที่อ่านไม่แม่น

เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้

• หมวดไม่ได้วนเป็นรอบ→ใช้แทน: bar-chart หรือ horizontal-bar
• ต้องการจัดอันดับให้แม่น→ใช้แทน: bar-chart
• ข้อมูลรายชั่วโมงหลายวัน→ใช้แทน: calendar-heatmap หรือ heatmap-matrix

กราฟที่เกี่ยวข้อง