เทคนิคที่ 075 · PYTHON / JAVASCRIPT

ต้นไม้รัศมีRadial Tree

ใส่ต้นไม้ที่ใบเยอะลงในพื้นที่สี่เหลี่ยมจัตุรัส

4
ขั้นสูงควรรู้ก่อน · อ่านแผนภาพต้นไม้เป็น
ลองเล่น

01ภาพรวมของกราฟนี้

Radial tree วางรากไว้ตรงกลางแล้วให้สาขาแผ่ออกเป็นรัศมี ข้อดีคือเส้นรอบวงโตตามรัศมี จึงมีที่ให้ใบมากกว่าต้นไม้แนวตรงที่ความกว้างจำกัด ข้อเสียคือชั้นนอกดูห่างกันมากกว่าความจริงและอ่านชื่อยากเพราะต้องหมุนตาม

เปรียบเทียบให้เห็นภาพ

เหมือนมองรากไม้จากด้านบนที่แผ่ออกทุกทิศ แทนที่จะมองต้นไม้จากด้านข้างที่กิ่งแผ่ได้แค่สองทาง

ใช้ที่ไหนบ้าง — โครงสร้างหมวดหมู่ที่มีใบจำนวนมาก ต้นไม้วิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต หรือโครงสร้างไฟล์ที่ลึกและกว้าง

สร้างอย่างไร

  1. ขั้นที่ 1คำนวณมุมของแต่ละใบให้กระจายรอบวง
  2. ขั้นที่ 2คำนวณรัศมีจากความลึก
  3. ขั้นที่ 3ลากเส้นโค้งเชื่อมพ่อแม่กับลูก
  4. ขั้นที่ 4หมุนป้ายชื่อให้อ่านตามแนวรัศมี

ตัวอย่างคลาสสิก · ต้นไม้วิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิตในงานชีววิทยา

ต้นไม้วิวัฒนาการที่ครอบคลุมสิ่งมีชีวิตหลายพันชนิดวาดเป็นแนวตรงไม่ได้เลยเพราะความกว้างเกินหน้ากระดาษ การดัดเป็นวงทำให้ใส่สปีชีส์ได้มากขึ้นหลายเท่า และยังสื่อแนวคิดว่าทุกสิ่งมีบรรพบุรุษร่วมกันที่จุดศูนย์กลาง

Wikipedia · Phylogenetic tree ↗

02อธิบายภาษาคนเข้าใจง่าย ๆ

ต้นไม้แนวตรงมีข้อจำกัดชัดเจน คือความกว้างของภาพถูกกำหนดโดยจำนวนใบ ถ้ามี 100 ใบ ภาพก็ต้องกว้าง 100 ช่อง ซึ่งเกินหน้าจอแน่นอน

Radial tree แก้ด้วยเรขาคณิต เมื่อดัดให้แผ่เป็นวง ที่ว่างสำหรับใบก็คือเส้นรอบวง ซึ่งโตตามรัศมี ดังนั้นยิ่งต้นไม้ลึกยิ่งมีที่ให้ใบมาก

ผลคือใส่ใบได้มากกว่าต้นไม้แนวตรงหลายเท่าในพื้นที่สี่เหลี่ยมจัตุรัสเท่ากัน ซึ่งเป็นข้อได้เปรียบที่ชัดเจนเมื่อโครงสร้างใหญ่

ราคาที่จ่ายอย่างแรกคือการรับรู้ระยะ โหนดที่อยู่ชั้นนอกดูห่างกันมากกว่าโหนดชั้นในที่อยู่ห่างกันเท่ากันในเชิงโครงสร้าง เพราะเส้นรอบวงยาวกว่า

อย่างที่สองคือป้ายชื่อ ชื่อที่วางตามรัศมีจะเอียงไปทุกทิศ ผู้อ่านต้องหมุนหัวตาม ซึ่งช้ากว่าการอ่านชื่อที่เรียงแนวนอนอย่างมาก

03ข้อมูลที่ต้องใช้

รูปทรงของข้อมูลลำดับชั้น parent–child
จำนวนมิติที่เข้ารหัสได้2 มิติ
จำนวนแถวที่เหมาะ30–150 โหนดขั้นต่ำ 10 แถว
เส้นฐานศูนย์ไม่เกี่ยวข้องไม่มีแกนค่า ตำแหน่งสื่อโครงสร้าง

คอลัมน์ที่ต้องเตรียม

คอลัมน์ทำหน้าที่ชนิดเข้ารหัสด้วยจำนวนค่าที่เหมาะหมายเหตุ
idชื่อโหนดโหนดangle15–200 โหนดรองรับโหนดได้มากกว่าต้นไม้แนวตรง
parentโหนดแม่โหนดpathอ้างถึง id ที่มีจริงรากอยู่ตรงกลางวง
value
ไม่บังคับ
ขนาดตัวเลขต่อเนื่องsizeบวกเท่านั้นไม่บังคับ

ต้องเตรียมข้อมูลอย่างไรก่อนวาด

  1. ตรวจโครงสร้างว่าไม่มีวงจร
  2. เรียงใบให้สาขาเดียวกันอยู่ติดกันรอบวง
  3. เตรียมมุมหมุนของป้ายชื่อแต่ละใบ

ค่าที่หายไป — โหนดที่หลุดจากโครงสร้างจะหายไปเงียบ ๆ ต้องตรวจจำนวนที่วาดได้เทียบกับจำนวนแถว

สเกลของแกน — รัศมีแปรตามความลึก และควรให้ชั้นห่างเท่ากันเพื่อไม่ให้ชั้นใดดูสำคัญกว่า

กราฟจะเริ่มพังเมื่อไร

เกิน 250 โหนด ใบจะเบียดกันรอบวงจนชื่อชนกัน

หน้าตาไฟล์ที่ต้องเตรียม

id,parent,value
บริษัท,,0
สินค้าอุปโภค,บริษัท,0
…

04อ่านแล้วเห็นอะไร

สิ่งที่เห็นได้จากภาพ

  • ความลึกของโครงสร้างจากจำนวนวง
  • สาขาที่กินมุมกว้างซึ่งคือสาขาที่มีใบมาก
  • ความสมมาตรหรือไม่สมมาตรของโครงสร้าง

สิ่งที่กราฟนี้ตอบไม่ได้

  • ★ ระยะที่เห็นระหว่างโหนดชั้นนอกดูห่างกว่าความจริงเพราะเส้นรอบวงยาวกว่า
  • อ่านชื่อได้ช้ากว่าต้นไม้แนวตรงมากเพราะป้ายเอียงไปทุกทิศ

อ่านตามลำดับนี้

  1. เริ่มที่รากตรงกลางแล้วไล่ออกนอก
  2. ดูว่าสาขาไหนกินมุมกว้างที่สุด
  3. นับจำนวนวงเพื่อรู้ความลึก

คำถามที่ตอบได้

  • โครงสร้างลึกกี่ชั้น
  • สาขาไหนใหญ่ที่สุดเมื่อวัดจากจำนวนใบ
  • โหนดนี้อยู่ใต้สาขาไหน

สัญญาณว่ามีอะไรผิด

  • ชื่อใบชนกันรอบวง
  • ชั้นห่างไม่เท่ากันโดยไม่มีเหตุผล
  • ใบของสาขาเดียวกันกระจายอยู่คนละมุม

05เหมาะกับการนำเสนอแบบไหน

ผู้ชมที่เหมาะผู้อ่านที่ต้องการภาพรวมของโครงสร้างขนาดใหญ่
เวลาที่ผู้ชมต้องใช้ต้องอธิบาย
ขนาดเล็กสุดที่ยังอ่านได้380×380 px
สื่อสารกับคนทั่วไป
สิ่งพิมพ์
รายงานเชิงวิเคราะห์
สไลด์ผู้บริหารชื่อเอียงทุกทิศ อ่านจากระยะไกลไม่ได้
มือถือวงเล็กลงจนใบเบียดกันหมด

ทำอย่างไรให้คนอ่านได้ข้อสรุปโดยไม่ต้องบรรยาย

  1. หมุนป้ายชื่อให้อ่านตามแนวรัศมีและกลับด้านเมื่ออยู่ครึ่งซ้าย
  2. ใช้สีตามสาขาระดับบนเพื่อให้แยกสาขาได้
  3. ติดชื่อเฉพาะใบที่สำคัญเมื่อมีใบเยอะ

รูปแบบชื่อกราฟที่ควรใช้

โครงสร้าง <จำนวน> โหนด ลึก <จำนวน> ชั้น โดยสาขา <สาขา> ใหญ่ที่สุด

06เอาไปใช้ต่อ

โค้ดทุกชิ้นอ่านไฟล์ radial-tree-sample.csv ชุดเดียวกับที่ Playground ใช้ และตัวเลขในโค้ดเปลี่ยนตามค่าที่คุณปรับด้านล่าง

# ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*"
# ดาวน์โหลด radial-tree-sample.csv จากหน้านี้ แล้ววางไว้ข้างสคริปต์
import matplotlib
matplotlib.use("Agg")   # รันแบบไม่มีหน้าจอ ถ้ารันในเครื่องตัวเองลบบรรทัดนี้ได้
import matplotlib.pyplot as plt
import pandas as pd
import networkx as nx
import numpy as np

C1, C2, C3 = "#2a78d6", "#eb6834", "#1baf7a"   # palette ของคลัง เปลี่ยนเป็นสีองค์กรได้
INK, SURFACE = "#0b0b0b", "#fcfcfb"

df = pd.read_csv("radial-tree-sample.csv")
df["value"] = pd.to_numeric(df["value"], errors="coerce")
NOTE = "space"   # ← ค่าจาก Playground

fig, ax = plt.subplots(figsize=(7.6, 4.2), facecolor=SURFACE)
ax.set_facecolor(SURFACE)

fig.clf()
ax = fig.add_subplot(projection="polar")
G = nx.DiGraph()
for _, r in df.iterrows():
    if isinstance(r["parent"], str) and r["parent"]:
        G.add_edge(r["parent"], r["id"])
root = [n for n in G if G.in_degree(n) == 0][0]
depth = nx.shortest_path_length(G, root)
leaves = [n for n in G if G.out_degree(n) == 0]
angle = {n: 2 * np.pi * i / len(leaves) for i, n in enumerate(leaves)}
for n in reversed(list(nx.topological_sort(G))):       # พ่อแม่อยู่กึ่งกลางลูก
    kids = list(G.successors(n))
    if kids: angle[n] = np.mean([angle[k] for k in kids])
for a, b in G.edges():
    ax.plot([angle[a], angle[b]], [depth[a], depth[b]], color="#c9c6bd", linewidth=1.4)
for n in G:
    ax.plot(angle[n], depth[n], "o", markersize=7, color=C1)
ax.set_yticklabels([]); ax.set_xticklabels([])

ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False)   # ลดเส้นที่ไม่ได้ให้ข้อมูล
fig.tight_layout()
fig.savefig("radial-tree.png", dpi=160)
print("เขียน radial-tree.png แล้ว ·", len(df), "แถว")

ติดตั้ง: pip install "matplotlib==3.10.*" "pandas==2.*" · ทดสอบกับเวอร์ชัน 3.10

07ลองเล่นเพื่อเข้าใจ

ข้อมูลตัวอย่าง · 20 แถว · seed 211● คำนวณใหม่ในเบราว์เซอร์ทันทีที่ปรับค่า
ชั้นนอกมีที่ให้ใบมากกว่าชั้นใน
บริษัทสินค้าอุปโภคอาหารบริการของใช้ในบ้านของใช้ส่วนตัวเครื่องดื่มขนมอาหารแช่แขอาหารแช่แข็งซ่อมบำรุงซ่อมบำรุงจัดส่งน้ำยาทำควาน้ำยาทำความสะอาดภาชนะภาชนะสบู่สบู่ยาสีฟันยาสีฟันชาชากาแฟกาแฟขนมอบขนมอบลูกอมลูกอมส่งด่วนส่งด่วน

ชั้นนอกมีเส้นรอบวงยาวกว่า ทำให้โหนดชั้นนอกดูห่างกันมากกว่าความจริง

จำนวนโหนด20
ความลึก4
ใบ11
ดูข้อมูลเป็นตาราง (20 แถว)
radial tree 20 โหนด
โหนดพ่อแม่
บริษัท(ราก)
สินค้าอุปโภคบริษัท
อาหารบริษัท
บริการบริษัท
ของใช้ในบ้านสินค้าอุปโภค
ของใช้ส่วนตัวสินค้าอุปโภค
เครื่องดื่มอาหาร
ขนมอาหาร
อาหารแช่แข็งอาหาร
ซ่อมบำรุงบริการ
จัดส่งบริการ
น้ำยาทำความสะอาดของใช้ในบ้าน
ภาชนะของใช้ในบ้าน
สบู่ของใช้ส่วนตัว
ยาสีฟันของใช้ส่วนตัว
ชาเครื่องดื่ม
กาแฟเครื่องดื่ม
ขนมอบขนม
ลูกอมขนม
ส่งด่วนจัดส่ง

ลองแล้วจะเห็นอะไร

  • สังเกตอะไร: สังเกตว่าโหนดในวงนอกดูห่างกันมากกว่าวงใน ทั้งที่ในเชิงโครงสร้างอยู่ห่างกันเท่ากัน — นี่คือการบิดที่แลกมากับพื้นที่ที่มากขึ้น

ข้อควรระวัง

  1. ลืมว่าโหนดชั้นนอกดูห่างกันมากกว่าความจริง
  2. ไม่หมุนป้ายชื่อให้อ่านได้ ทำให้ชื่อครึ่งซ้ายกลับหัว
  3. ใช้กับต้นไม้เล็ก ซึ่งต้นไม้แนวตรงอ่านง่ายกว่ามาก
  4. เรียงใบไม่ให้สาขาเดียวกันอยู่ติดกัน ทำให้สาขากระจายรอบวง

เมื่อไหร่ไม่ควรใช้กราฟนี้

  • มีโหนดน้อยกว่า 20 โหนด→ใช้แทน: node-link-tree ที่อ่านชื่อง่ายกว่า
  • ชื่อโหนดยาว→ใช้แทน: icicle-chart ที่เขียนชื่อแนวนอนได้
  • ขนาดของโหนดสำคัญ→ใช้แทน: circle-packing หรือ treemap

กราฟที่เกี่ยวข้อง

เทคนิคถัดไป · กราฟวงกลมซ้อน